Diễn đàn được tổ chức nhằm cụ thể hóa tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045; đồng thời triển khai Kế hoạch hành động 100 ngày xử lý các điểm nghẽn về chuyển đổi số của Liên minh Hợp tác xã Việt Nam. Sự kiện diễn ra ngay sau Đại hội đại biểu toàn quốc Liên minh Hợp tác xã Việt Nam lần thứ VII, nhiệm kỳ 2026-2031.
Chuyển đổi số không phải cuộc chạy đua mua sắm công nghệ
Một trong những thông điệp nổi bật được đưa ra tại Diễn đàn là chuyển đổi số trong HTX không nên bắt đầu bằng câu hỏi “mua công nghệ gì?”, mà cần bắt đầu từ việc HTX đang cần giải quyết vấn đề gì.
Theo bà Cao Xuân Thu Vân, Chủ tịch Liên minh HTX Việt Nam, kết quả khảo sát của Viện Khoa học Kinh tế Hợp tác cho thấy chỉ số trưởng thành chuyển đổi số của khu vực kinh tế tập thể hiện mới đạt khoảng 29,5%, ở mức bắt đầu. Điều này cho thấy dù thiết bị và các ứng dụng số ngày càng phổ biến, việc đưa công nghệ vào quản trị, tổ chức sản xuất, kinh doanh và phát triển thị trường tại nhiều HTX vẫn còn hạn chế.
Từ thực tế đó, Diễn đàn thống nhất cách tiếp cận lấy dữ liệu làm nền tảng, quản trị làm trọng tâm và thị trường làm đích đến. Dữ liệu về thành viên, vùng nguyên liệu, mùa vụ, quy trình sản xuất, sản lượng, chất lượng, chi phí, khách hàng và thị trường nếu được chuẩn hóa sẽ giúp HTX hiểu rõ hơn năng lực sản xuất, kiểm soát chất lượng, giảm chi phí và đưa ra quyết định sát với nhu cầu thị trường.
Đây cũng là hướng tiếp cận đã được đặt ra trong chương trình, khi các nội dung thảo luận tập trung vào những bài toán cụ thể như quản lý vùng nguyên liệu, kiểm soát sản lượng, truy xuất nguồn gốc, quản lý đơn hàng, kết nối khách hàng và giảm chi phí vận hành, thay vì chỉ nói về đầu tư công nghệ một cách đơn thuần.
(Bà Cao Xuân Thu Vân, Chủ tịch Liên minh Hợp tác xã Việt Nam phát biểu tại diễn đàn.)
Dữ liệu là nền tảng để HTX bước vào chuỗi giá trị
Tại Diễn đàn, câu chuyện dữ liệu và truy xuất nguồn gốc được các đại biểu đặc biệt quan tâm. Ông Hoàng Hữu Hạnh, Phó Cục trưởng Cục Chuyển đổi số quốc gia, Bộ Khoa học và Công nghệ, chỉ ra thực tế nhiều HTX đã quan tâm đến các ứng dụng ở “đầu ra” như bán hàng, truy xuất nguồn gốc, nhưng dữ liệu quản trị ở “đầu vào” vẫn chưa đầy đủ.
Theo đó, trong điều kiện nguồn lực còn hạn chế, HTX không nhất thiết phải tự xây dựng phần mềm hoặc đầu tư hệ thống riêng mà có thể ưu tiên các nền tảng dùng chung, thuê dịch vụ và chỉ đầu tư riêng khi thực sự cần thiết. Các nền tảng cũng cần bảo đảm khả năng liên thông, đồng thời để HTX có thể xuất và sử dụng dữ liệu của mình, tránh phụ thuộc vào một nhà cung cấp.
Ở góc độ nông nghiệp, ông Đào Ngọc Tuất, Phó Cục trưởng Cục Chuyển đổi số, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, nhấn mạnh vai trò của dữ liệu trong truy xuất nguồn gốc và kết nối thị trường. Tính đến ngày 31/8/2026, trong khoảng 800.000 sản phẩm đăng ký trên Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản của Bộ, chỉ khoảng 158.000 sản phẩm có đầy đủ thông tin để truy xuất, tương đương 20%. Con số này cho thấy khoảng cách đáng kể giữa việc đăng ký sản phẩm và năng lực cung cấp dữ liệu thực tế.
Từ đó, thông điệp được đặt ra là mã QR hay một phần mềm chỉ là công cụ; giá trị cốt lõi nằm ở dữ liệu phía sau. Dữ liệu phải được ghi nhận đúng thời điểm, được kiểm tra, xác nhận và xuyên suốt từ sản xuất đến thị trường. Đây là điều kiện ngày càng quan trọng khi các thị trường trong nước và quốc tế nâng cao yêu cầu về minh bạch và khả năng truy xuất trong chuỗi cung ứng.
(Diễn đàn Chuyển đổi số trong Hợp tác xã: Từ dữ liệu sản xuất đến mở rộng thị trường thu hút đông đảo các đại biểu tham dự, phát biểu ý kiến.)
Chuyển đổi số phải tạo ra giá trị cho HTX
Một vấn đề khác được đặt ra tại Diễn đàn là hiệu quả thực tế của thương mại điện tử và các kênh bán hàng số. Ông Nguyễn Quốc Huy, Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Giám đốc Hợp tác xã Nấm Tam Đảo, chia sẻ thực tế rằng việc đưa nông sản lên sàn thương mại điện tử chưa đồng nghĩa với việc kinh doanh hiệu quả. Trong một số trường hợp, tổng chi phí bán hàng có thể chiếm tới 60–65% giá bán, khiến sản phẩm dù được niêm yết với mức giá cao hơn kênh truyền thống vẫn có thể thua lỗ.
Những chia sẻ từ thực tiễn cho thấy chuyển đổi số cần được nhìn nhận gắn với bài toán kinh doanh cụ thể. “Thước đo” của chuyển đổi số không nằm ở số lượng phần mềm mà HTX sở hữu, mà ở việc quản trị có tốt hơn hay không, chi phí có giảm, năng suất và chất lượng có tăng, thị trường có mở rộng và thu nhập của HTX, thành viên có được cải thiện hay không.
Đây cũng chính là tinh thần xuyên suốt của Diễn đàn: gắn hỗ trợ chuyển đổi số với hiệu quả sau đầu tư, hướng đến những kết quả có thể đo lường như giảm chi phí, nâng cao chất lượng sản phẩm, mở rộng khách hàng, tăng giá trị hàng hóa và cải thiện năng lực quản trị.
Hướng tới hệ sinh thái chuyển đổi số cho HTX
Diễn đàn có sự tham gia của đại diện các bộ, ngành, chuyên gia, nhà khoa học, doanh nghiệp công nghệ, hệ thống phân phối, tổ chức tài chính, Liên minh HTX các tỉnh, thành phố, các HTX và cơ quan báo chí, truyền thông. Qua các tham luận và trao đổi, các bên đã cùng nhìn nhận chuyển đổi số của HTX cần được đặt trong một hệ sinh thái hỗ trợ tổng thể, từ thể chế, hạ tầng dữ liệu, công nghệ, tài chính đến thị trường.
Với hơn 35.000 HTX, 164 liên hiệp HTX và hơn 65.000 tổ hợp tác, thu hút gần 7,1 triệu thành viên và tạo việc làm cho khoảng 2 triệu lao động thường xuyên, nhu cầu chuyển đổi số của khu vực kinh tế tập thể rất lớn nhưng cũng rất khác nhau về quy mô và khả năng đầu tư. Vì vậy, các giải pháp cần xuất phát từ nhu cầu thực tế, có tính phù hợp và khả năng triển khai cao.
Diễn đàn “Chuyển đổi số trong Hợp tác xã: Từ dữ liệu sản xuất đến mở rộng thị trường” vì thế không chỉ là nơi trao đổi về công nghệ, mà còn mở ra không gian kết nối giữa cơ quan quản lý, Liên minh HTX, doanh nghiệp công nghệ, tổ chức tài chính, hệ thống phân phối và các HTX. Qua đó, góp phần thúc đẩy một cách tiếp cận mới: lấy dữ liệu làm nền tảng, lấy quản trị làm trung tâm và lấy thị trường làm thước đo của hiệu quả chuyển đổi số.
