Nghề làm lồng chim ở Canh Hoạch đã tồn tại hàng trăm năm, ăn sâu vào đời sống của người dân nơi đây. Đi dọc những con ngõ nhỏ, không khó để gặp những người thợ lặng lẽ bên những thanh tre.
Để tạo ra một chiếc lồng đạt yêu cầu, người thợ phải trải qua nhiều công đoạn, từ xử lý nguyên liệu đến hoàn thiện. Tre, trúc được tuyển chọn từ các tỉnh miền núi phía Bắc như Cao Bằng, Lạng Sơn, Phú Thọ, sau khi đưa về phải xử lý kỹ lưỡng bằng cách luộc, phơi khô để chống mối, mọt rồi mới chẻ thành nan. Từ những thanh tre thẳng, người thợ bắt đầu uốn vành, dựng khung, rút nan, lắp đáy, làm mái. Mỗi công đoạn đều đòi hỏi sự chính xác và kinh nghiệm, bởi chỉ cần một sai lệch nhỏ cũng có thể làm mất đi dáng vẻ cân đối của chiếc lồng.
Gắn bó với nghề hơn 30 năm, ông Nguyễn Văn Tuấn cho biết, trước kia, tất cả công đoạn đều làm bằng tay nên rất vất vả, từ việc đục lỗ đến uốn vành đều cần sức và sự kiên trì. Ngày nay, dù có máy móc hỗ trợ giúp công việc nhanh hơn nhưng những khâu quan trọng vẫn phải làm thủ công để giữ được độ tinh xảo cho mỗi sản phẩm.
 |
| Từng nan tre được uốn nắn tỉ mỉ qua đôi tay người thợ làng Vác (xã Dân Hòa, TP Hà Nội). |
Chính sự khắt khe ấy đã tạo nên nét riêng cho lồng chim làng Vác. Những nan tre được chuốt đều tăm tắp, các chi tiết được xử lý tinh xảo, nhờ vậy mà càng sử dụng lâu càng lên màu bóng đẹp. Bên cạnh những chiếc lồng giản dị, nhiều sản phẩm còn được chạm khắc tỉ mỉ với tích cổ như: Ngũ long tranh châu, Thập bát La Hán hay hình ảnh dân gian, mỗi sản phẩm đều cho thấy độ công phu và tay nghề điêu luyện của người thợ. Giá mỗi chiếc lồng vì thế cũng dao động từ vài trăm nghìn đến vài triệu đồng, tùy kích thước và độ cầu kỳ.
Theo thời gian, thị trường lồng chim có những giai đoạn biến động, song nghề không vì thế mà mai một khi một bộ phận người trẻ tiếp tục gắn bó, tìm cách làm mới sản phẩm. Anh Lê Khắc Thục, sinh năm 1992, là một trong số ít người trẻ tiếp tục theo nghề. Bén duyên với nghề từ năm 13 tuổi, dù từng học đại học và có công việc ổn định, anh vẫn trở về với xưởng lồng của gia đình, mang theo mong muốn giữ nghề và phát triển theo hướng phù hợp hơn với thị trường hiện nay.
Anh Thục chia sẻ, bên cạnh những mẫu lồng truyền thống, người thợ ngày nay phải linh hoạt để đáp ứng nhu cầu đa dạng của thị trường. Ngoài thú chơi chim, nhiều khách hàng còn đặt làm lồng kích thước lớn phục vụ trang trí quán cà phê, khu nghỉ dưỡng, mở thêm hướng tiêu thụ. Cùng với đó, anh và một số người trẻ trong làng đã chủ động đưa sản phẩm lên các nền tảng trực tuyến như mạng xã hội, sàn thương mại điện tử, qua đó mở rộng thị trường và tìm kiếm đầu ra ổn định hơn cho làng nghề.
Từ nền tảng hơn trăm năm đã gây dựng, người thợ Canh Hoạch hôm nay vừa kiên trì giữ nghề vừa chủ động làm mới sản phẩm, để giữa những nếp nhà còn rộn ràng tiếng chẻ tre, để nghề làm lồng chim ở làng Vác vẫn lặng lẽ hiện diện như một phần hồn cốt của vùng quê ven đô Hà Nội.
