Giữa bối cảnh đó, Cục Điện ảnh (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) ban hành văn bản yêu cầu các đơn vị sản xuất, phát hành và phổ biến phim tăng cường trách nhiệm trong việc kiểm soát các yếu tố bạo lực, mê tín dị đoan trong các tác phẩm kinh dị đã thu hút sự chú ý đặc biệt từ dư luận lẫn giới làm nghề.
Điều tiết văn hóa
Việc bộ phim “Ma xó” đột ngột rời rạp ngay sau khi công văn ban hành (dù đã đạt doanh thu ấn tượng 146 tỷ đồng) càng khiến nhiều người đặt câu hỏi về tương lai của dòng phim này. Tuy nhiên, dưới góc nhìn của các chuyên gia, đây không phải là một lệnh cấm mà là một tín hiệu điều tiết cần thiết để điện ảnh Việt Nam trưởng thành hơn.
 |
| Hình ảnh trong phim “Phí phông” khai thác truyền thuyết dân gian của người dân miền núi. Ảnh do đoàn phim cung cấp |
Sự trùng hợp giữa thời điểm phát hành công văn và việc phim “Ma xó” rút khỏi rạp đã tạo ra nhiều tranh luận trái chiều. Nhìn nhận vấn đề này một cách khách quan, PGS, TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội khẳng định cần hết sức thận trọng, không nên vội đồng nhất sự trùng hợp về thời điểm với quan hệ nguyên nhân-kết quả. Theo đồng chí, sự việc phản ánh một khoảng trống trong truyền thông chính sách, khiến công chúng dễ hiểu lầm rằng cơ quan quản lý đang hạn chế phim kinh dị. Thực chất, tinh thần của công văn không nằm ở việc ngăn cản thể loại này.
“Điện ảnh cần tự do sáng tạo, nhưng tự do ấy phải đi cùng trách nhiệm văn hóa, trách nhiệm thẩm mỹ và trách nhiệm với cộng đồng. Công văn đặt ra yêu cầu rất đúng lúc: Liệu nhà làm phim sử dụng nỗi sợ để khám phá chiều sâu tâm lý con người, hay chỉ biến nó thành công cụ câu khách với những chi tiết máu me, giật gân và mê tín?”, PGS, TS Bùi Hoài Sơn cho hay. Cũng theo PGS, TS Bùi Hoài Sơn, phim kinh dị là một thể loại chính đáng của điện ảnh thế giới. Do đó, công văn sẽ không khiến thị trường đóng băng mà là cơ hội để nâng chuẩn. Những tác phẩm tử tế, đầu tư cho kịch bản và thông điệp xã hội sẽ có lợi thế, trong khi các sản phẩm chỉ dựa vào chiêu trò hù dọa rẻ tiền sẽ dần bị sàng lọc.
Không thể phủ nhận phim kinh dị đang là "gà đẻ trứng vàng" cho phòng vé Việt. Kể từ cú hích “Quỷ cẩu” (năm 2023) cán mốc 108 tỷ đồng, hàng loạt tác phẩm như “Ma da” (127 tỷ đồng), “Đèn âm hồn: Người con gái Nam Xương”, “Quỷ nhập tràng”... liên tiếp vượt mốc trăm tỷ đồng.
Theo số liệu từ Box Office Vietnam, tổng doanh thu phòng vé cuối tuần từ ngày 19 đến 21-6 từ 8 phim kinh dị đạt khoảng 67,2 tỷ đồng. Dẫn đầu bảng xếp hạng là phim Hàn Quốc “Bầy xác sống” (Colony) với doanh thu 14,9 tỷ đồng, chiếm 22,2% tổng doanh thu thị trường; xếp thứ hai là “Lầu chú Hỏa”, bộ phim hợp tác Việt Nam-Hàn Quốc, thu 12,7 tỷ đồng trong 3 ngày cuối tuần, doanh thu đến nay đã vượt 62 tỷ đồng...
Lý giải về mật độ dày đặc của dòng phim này trên truyền thông, nhà phê bình Nguyễn Phong Việt cho rằng đây là quy luật tất yếu của thị trường và là một lựa chọn an toàn về mặt kinh tế: Kinh phí hợp lý, tỷ lệ sinh lời cao, so với phim hành động hay lịch sử đòi hỏi đầu tư lớn, phim kinh dị có ngân sách vừa phải nhưng sở hữu tệp khán giả rất ổn định. Cùng với đó là sự thay đổi thị hiếu của khán giả nội địa khi họ bớt hào hứng với các công thức quen thuộc của Hollywood (bằng chứng là bom tấn hoạt hình như “Toy Story 5” cũng phải xếp sau các phim kinh dị tại phòng vé Việt). Nhà phê bình Nguyễn Phong Việt cũng xem sự trỗi dậy của các đạo diễn trẻ qua các tác phẩm như “Phí phông: Quỷ máu rừng thiêng” (Phí phông), “Ma xó”, “Lầu chú Hỏa”... là một tín hiệu đáng mừng chứng minh điện ảnh Việt đã có một dòng phim đủ sức cạnh tranh thương mại sòng phẳng với phim ngoại nhập.
Khai thác bản sắc để đi đường dài
Một trong những điểm sáng của phim kinh dị Việt hiện nay là việc bước ra thế giới bằng chính bản sắc của mình. Điển hình là dự án “Phí phông” của đạo diễn Đỗ Quốc Trung. Sau khi đạt doanh thu hơn 201 tỷ đồng trong nước, phim đã được nhiều thị trường quốc tế như Indonesia, Malaysia, Hồng Công (Trung Quốc) và Bắc Mỹ mua bản quyền phát hành nhờ khai thác câu chuyện truyền thuyết dân gian ma mị của đồng bào miền núi. Phim cũng được chọn trình chiếu ở Liên hoan phim quốc tế Bucheon, Hàn Quốc (từ ngày 2 đến 12-7-2026).
Tuy nhiên, việc đưa những yếu tố tâm linh, phong tục lên màn ảnh đòi hỏi các nhà làm phim phải có sự nghiên cứu nghiêm túc để tránh biến văn hóa thành lớp vỏ trang trí, hoặc công cụ gây sợ hãi đơn thuần. Theo nhà biên kịch Trần Khánh Hoàng, Việt Nam có một kho tàng chất liệu văn hóa phong phú, từ truyền thuyết dân gian, tín ngưỡng, phong tục đến ký ức cộng đồng... Đây là nguồn cảm hứng lớn cho điện ảnh. Bởi vậy, trách nhiệm của người sáng tạo là sự thuyết phục trong cách kể chuyện và sự trung thực của tác phẩm với chính thế giới mà nó tạo ra.
Một nền điện ảnh trưởng thành không cần quay lưng với phim kinh dị. Ngược lại, nếu được làm bằng tư duy nghệ thuật, sự hiểu biết văn hóa và trách nhiệm xã hội, thể loại này có thể góp phần đa dạng hóa thị trường, tạo thêm sân chơi sáng tạo cho các nhà sản xuất vừa và nhỏ, giúp điện ảnh Việt tìm thấy những cách kể mới về văn hóa và con người. Sự quản lý với tiêu chí rõ ràng từ Cục Điện ảnh chính là ranh giới cần thiết để định hướng các nhà làm phim nâng cao trách nhiệm nghề nghiệp, từ đó mở rộng thị trường và nâng cao vị thế cho điện ảnh Việt Nam trên bản đồ quốc tế.
