TS Nguyễn Viết Chức - Phó Chủ nhiệm Hội đồng tư vấn về văn hóa - xã hội (Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam). Ảnh: Phạm Đông
Đánh đúng và trúng vào điểm nghẽn của công tác cán bộ
Tinh thần “dám nghĩ, dám làm” đã được đề cập từ nhiều nhiệm kỳ. Sau 5 năm thực hiện Kết luận 14-KL/TW ngày 22.9.2021 của Bộ Chính trị, dù quyết tâm chính trị rất cao nhưng kết quả thực tế chưa như kỳ vọng. Tình trạng cán bộ “co cụm”, “thủ thế”, làm việc cầm chừng, đổ lỗi cho sự thiếu đồng bộ của pháp luật vẫn diễn ra khá phổ biến, gây ách tắc nguồn lực ở nhiều lĩnh vực như đầu tư công, tài sản công, đất đai, chuyển đổi số.
Bước đột phá lớn nhất của Nghị quyết số 24-NQ/TW được Bộ Chính trị ban hành ngày 22.8.2026 (về phát huy tính tiên phong, gương mẫu, tinh thần đổi mới, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, đảng viên trong kỷ nguyên mới) chính là chuyển từ tư thế “khuyến khích, bảo vệ” sang xác lập “tính tiên phong, gương mẫu, trách nhiệm hành động”, tạo ra bước ngoặt về tư duy quản trị, chuyển từ “không sai là được” sang “làm được việc, tạo ra sản phẩm và chịu trách nhiệm đến cùng”. Đây là cơ hội để mỗi cán bộ, đảng viên thể hiện rõ hơn nữa vai trò tiên phong trong việc gắn kết chức năng, nhiệm vụ với việc triển khai hiệu quả đường lối, chính sách của Đảng.
Chỉ ra những điểm mới trong Nghị quyết số 24-NQ/TW, ông Nguyễn Đức Hà - nguyên Vụ trưởng Vụ Cơ sở Đảng, Ban Tổ chức Trung ương cho rằng, trong thực tiễn công tác đã từng có những cán bộ lãnh đạo tìm cách vận dụng linh hoạt, thậm chí “xé rào” để tháo gỡ vướng mắc khi cơ chế, chính sách chưa quy định rõ. Nếu thu được kết quả tích cực, họ được khen ngợi và ghi nhận như một điểm sáng, là đột phá. Nhưng ngược lại, kết quả không như mong đợi, họ lại đứng trước nguy cơ bị thanh tra và xem là cố tình làm sai quy định.
Do đó, đây là một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng cán bộ né tránh và đùn đẩy trách nhiệm do tâm lý sợ sai, nhất là khi phải đứng trước, phải xử lý những việc mới, khó, phức tạp.
Theo ông Hà, Nghị quyết số 24 có nhiều điểm mới, cụ thể, như về thể chế, chính sách, qua đó xác định rõ ranh giới giữa năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm với các hành vi vụ lợi. Trong đó, làm thế nào để phân biệt một quyết định đổi mới, sáng tạo vì lợi ích chung với một hành vi cố tình làm trái quy định được Nghị quyết chú trọng và cụ thể hóa.
Ông Hà cho rằng, Nghị quyết số 24 cũng đặt ra trường hợp những sáng kiến, quyết định vì cái chung nhưng không mang lại kết quả ngay, hoặc thậm chí gặp rủi ro thất bại để có phương thức xử lý phù hợp. Điều này giúp cán bộ không lo ngại, không chùn bước và thêm quyết tâm đổi mới, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung.
Bảo vệ những người dấn thân vì lợi ích chung
Phân tích sâu hơn về những đột phá của Nghị quyết số 24, TS Nguyễn Viết Chức - Phó Chủ nhiệm Hội đồng tư vấn về văn hóa - xã hội (Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam) cho hay, nghị quyết mới đã đánh đúng và trúng vào “điểm nghẽn” này bằng việc yêu cầu xây dựng một cơ chế bảo vệ bao trùm, xuyên suốt và minh bạch quy trình miễn, giảm trách nhiệm.
Nghị quyết đặt ra yêu cầu sửa đổi, thể chế hóa đồng bộ hệ thống pháp luật, tạo “hành lang an toàn” rõ ràng. Ranh giới giữa “đổi mới sáng tạo vì lợi ích chung” và “cố ý làm trái, tham nhũng, lợi ích nhóm” được phân định dựa trên hai yếu tố: động cơ trong sáng và quy trình báo cáo, thử nghiệm minh bạch.
Để “tấm khiên” bảo vệ cán bộ trở thành hiện thực chứ không chỉ nằm trên giấy, TS Nguyễn Viết Chức cho rằng đã đến lúc phải đồng bộ hóa quy định pháp luật. Văn bản của Đảng là định hướng chính trị, Nghị định của Chính phủ là cụ thể hóa, nhưng nếu các luật chuyên ngành, Bộ luật Hình sự, Luật Thanh tra... chưa được sửa đổi tương thích thì cán bộ vẫn còn nguy cơ vướng “vòng lao lý”.
Do đó, cần một cơ chế miễn trừ trách nhiệm pháp lý rõ ràng rằng nếu cán bộ đã thực hiện đúng quy trình xin phép thí điểm, hành động hoàn toàn vì lợi ích chung, không có yếu tố tư lợi, nhưng rủi ro thất bại do nguyên nhân khách quan (thị trường, thiên tai, biến động bối cảnh...), thì phải được miễn trách nhiệm hình sự và kỷ luật.
