Đừng biến những đứa trẻ khó bảo thành “tội đồ”

Việc xem xét trách nhiệm pháp lý, chúng ta chờ đợi một bản án thích đáng cho những kẻ phạm tội. Tuy nhiên, vụ việc này đặt ra cho xã hội nhiều câu hỏi cần giải đáp. Một trong số đó là sự tồn tại của các trung tâm như Hải Hà bắt nguồn từ những khoảng trống kéo dài của hệ thống hỗ trợ trẻ vị thành niên.

Chúng ta đang thiếu nghiêm trọng các cơ sở cai nghiện và trị liệu tâm lý chuyên sâu cho nhóm trẻ nghiện game nặng, bướng bỉnh, chống đối gia đình, bỏ học kéo dài, có rối loạn hành vi hoặc khủng hoảng tâm lý tuổi vị thành niên. Phần lớn những đứa trẻ được gửi vào đây không phải tội phạm nguy hiểm. Với nhiều gia đình, cha mẹ gửi con đi vì tiến thoái lưỡng nan, vì không thể dạy bảo con. Họ gửi con đến các trung tâm như Hải Hà với mong muốn con thay đổi tích cực chứ không phải vì muốn trừng phạt hay ruồng bỏ con mình. Nhưng họ không được tư vấn, đồng hành đúng cách.

Trong khi đó, ở Trung tâm công tác xã hội Hải Hà dường như có sự đánh đồng tất cả những đứa trẻ ấy thành “trẻ hư”, “trẻ bất trị” hay “nguồn nguy hiểm cho xã hội”. Điều này không chỉ sai về bản chất mà còn vô tình hợp thức hóa những cách quản lý mang tính bạo lực, trừng phạt thay vì trị liệu. Theo các chuyên gia tâm lý giáo dục, đa số những đứa trẻ trong các trung tâm ấy đáng được can thiệp sớm, trị liệu tâm lý, hỗ trợ giáo dục, chứ không phải bị quản lý bằng nắm đấm hay nỗi sợ. Khi những đứa trẻ bị đối xử bằng bạo lực, kỷ luật hà khắc, thậm chí bị đánh đập, dẫn đến xô xát và hậu quả chết người, thì đó là ranh giới không thể chấp nhận trong một xã hội nhân văn, thượng tôn pháp luật.

Nếu xã hội chỉ dừng lại ở việc trừng phạt một cơ sở hay một nhóm cá nhân, coi họ là “con dê tế thần” cho sự phẫn nộ của dư luận mà không nhìn sâu vào nguyên nhân hệ thống, thì bi kịch tương tự sẽ tiếp tục tái diễn. Khi một gia đình có con nghiện ngập, rối loạn hành vi, họ cần được tư vấn tâm lý, hướng dẫn pháp lý, kết nối với các dịch vụ xã hội phù hợp. Nhưng trên thực tế, không ít gia đình bị bỏ mặc, tự lần mò trong bóng tối, cho đến khi họ buộc phải tìm đến những giải pháp đầy rủi ro. Khi các gia đình vẫn không có nơi để tìm đến thì những trung tâm kiểu Hải Hà vẫn sẽ có “đất sống”.

Vì vậy, điều dư luận xã hội mong muốn lúc này không chỉ là phán quyết đúng người, đúng tội mà còn là xây dựng lại một hệ thống giải pháp đủ mạnh và đủ nhân văn. Đó là đầu tư nghiêm túc cho các cơ sở cai nghiện, trị liệu tâm lý đạt chuẩn dành cho trẻ vị thành niên; là đào tạo đội ngũ chuyên gia tâm lý, công tác xã hội; là thiết lập cơ chế giám sát chặt chẽ các cơ sở ngoài công lập; quan trọng hơn, là đồng hành sớm với gia đình trước khi họ rơi vào "bước đường cùng".