Định danh tài khoản mạng xã hội để bảo vệ người dùng

Yêu cầu xác thực tài khoản không phải là vấn đề mới. Luật An ninh mạng và Nghị định số 147/2024/NĐ-CP của Chính phủ đã quy định trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân khi sử dụng tài nguyên internet, trong đó yêu cầu tài khoản mạng xã hội được xác thực bằng số điện thoại chính chủ hoặc số định danh cá nhân. Tuy nhiên, các quy định này chủ yếu mang tính quản lý kỹ thuật và hành chính, chưa phải là giải pháp toàn diện cho bảo vệ dữ liệu và an toàn thông tin trong bối cảnh chuyển đổi số.

Chỉ thị số 57-CT/TW mở rộng cách tiếp cận theo hướng hệ thống hơn, yêu cầu xây dựng hạ tầng định danh số đồng bộ, liên thông giữa công dân, thuê bao viễn thông, tài khoản mạng xã hội và tài nguyên internet như tên miền hay địa chỉ IP. Đây không chỉ là xác thực tài khoản đơn lẻ mà hướng tới hình thành nền tảng quản trị không gian mạng thống nhất dưới sự lãnh đạo của Đảng và quản lý của Nhà nước. Đồng thời, chỉ thị nhấn mạnh việc xử lý tình trạng sim “rác”, tài khoản ẩn danh, kiểm soát độ tuổi người dùng, qua đó bảo vệ trẻ em trước những nội dung độc hại. Chuyên gia công nghệ Đinh Trần Tuấn Linh, nhà sáng lập công ty công nghệ Unikon cho rằng, nhiều người đã trở thành nạn nhân của các hành vi lừa đảo trên mạng xã hội, đặc biệt là những người mới tiếp cận môi trường số. Nguyên nhân chính là do việc danh tính người dùng chưa được xác thực đầy đủ, tạo điều kiện cho tài khoản ảo lan truyền thông tin độc hại. Trung bình mỗi người dùng Facebook có thể sở hữu hơn một tài khoản, phản ánh mức độ phổ biến của việc sử dụng danh tính không minh bạch. Tuy vậy, vẫn còn thách thức lớn trong quá trình triển khai, bởi phần lớn nền tảng mạng xã hội người Việt Nam sử dụng là xuyên biên giới, việc xác thực danh tính đòi hỏi cơ chế hợp tác quốc tế và giải pháp công nghệ đồng bộ.

Ở góc độ xã hội, định danh tài khoản được kỳ vọng góp phần tạo lập môi trường thông tin minh bạch và lành mạnh hơn. Khi danh tính người dùng được xác thực, việc lợi dụng ẩn danh để tung tin sai sự thật, lừa đảo hay công kích cá nhân sẽ khó xảy ra hơn. Không chỉ hỗ trợ cơ quan chức năng trong điều tra, xử lý vi phạm, cơ chế này còn nâng cao ý thức trách nhiệm của người sử dụng, buộc cân nhắc trước mỗi phát ngôn trên mạng. Quan trọng hơn, định danh góp phần hình thành văn hóa ứng xử số, gắn quyền tự do bày tỏ quan điểm với nghĩa vụ tuân thủ pháp luật.

Tuy nhiên, vẫn còn nhiều người dùng bày tỏ băn khoăn về khả năng bảo vệ dữ liệu cá nhân. Chị Nguyễn Trần Minh Nguyệt, sinh viên chuyên ngành kinh tế phát triển, Đại học Kinh tế quốc dân, cho biết: “Mục tiêu làm sạch môi trường mạng là cần thiết, song việc triển khai phải bảo đảm cân bằng giữa quản lý vi phạm và duy trì không gian phản biện xã hội lành mạnh, đồng thời tránh nguy cơ lộ, lọt thông tin cá nhân”. Dưới góc độ pháp lý, luật sư Trần Hồng Tình, Giám đốc Công ty Luật TNHH Đức Trí An khẳng định: “Định danh số không phải là sự xâm phạm đời tư mà là biện pháp bảo vệ quyền công dân trên môi trường mạng. Nhiều lo ngại xuất phát từ cách hiểu chưa đầy đủ hoặc thông tin sai lệch. Việc xác thực danh tính giúp ngăn chặn thông tin độc hại, hạn chế lừa đảo và bảo đảm trật tự xã hội trong không gian số. Người dân chủ động thực hiện định danh và nâng cao cảnh giác trước các nguồn thông tin không chính thống”.

Để triển khai hiệu quả chủ trương này, cần hạ tầng công nghệ đồng bộ, cơ chế bảo vệ dữ liệu chặt chẽ và sự phối hợp giữa các bộ, ngành, địa phương cùng doanh nghiệp công nghệ, kể cả nền tảng xuyên biên giới. Đồng thời, hoàn thiện hành lang pháp lý về bảo vệ dữ liệu cá nhân là điều kiện quan trọng để tạo niềm tin cho người dân. Việc xây dựng không gian mạng an toàn không chỉ là trách nhiệm của cơ quan quản lý mà còn đòi hỏi sự đồng thuận xã hội và ý thức tự giác của mỗi người dùng. Khi được thực hiện đồng bộ, định danh tài khoản mạng xã hội sẽ góp phần đưa không gian mạng trở thành môi trường minh bạch, văn minh và an toàn hơn.