Từ điện thoại đến cạm bẫy đời thực
Chỉ trong một thời gian ngắn từ cuối năm 2025 đến đầu năm 2026, dư luận liên tục rúng động trước hàng loạt vụ án "bắt cóc online" nhắm trực tiếp vào trẻ vị thành niên.
Hồi tháng 1.2026, lực lượng công an Nghệ An phải khẩn cấp chặn chuyến tàu hỏa Bắc - Nam để giải cứu một nữ sinh (sinh năm 2010, quê Quảng Ninh) đang trong trạng thái hoảng loạn tột độ. Em cắt đứt mọi liên lạc với gia đình, lên tàu hỏa để vào TP.HCM theo lời dụ dỗ của một "người bạn quen qua mạng".
Một trường hợp ám ảnh phải kể đến là vụ việc tại Phú Thọ cuối năm 2025. Một thiếu nữ bị kẻ gian mạo danh công an gọi điện qua Zalo đe dọa liên quan đến đường dây ma túy. Em bị thao túng đến mức tự bắt taxi đến một nhà nghỉ xa lạ, tự cởi bỏ quần áo, la hét để dàn cảnh bị bắt cóc theo sự điều khiển của kẻ lừa đảo qua màn hình. Những thước phim nhạy cảm lập tức được gửi về cho gia đình nhằm tống tiền.
Điểm chung là nạn nhân đều bị đe dọa và thao túng tâm lý hoàn toàn qua màn hình điện thoại thông minh. Nhìn nhận lại từ góc độ gia đình, mầm mống của những bi kịch đau lòng trên thường bắt đầu từ thói quen giao phó thiết bị công nghệ cho con mà thiếu vắng sự đồng hành của cha mẹ. Ngay vào giai đoạn tâm sinh lý biến đổi mạnh mẽ nhất, khoảng trống trong gia đình tạo ra kẽ hở chí mạng cho kẻ xấu trục lợi.
Theo Câu lạc bộ Bảo vệ trẻ em Việt Nam trên không gian mạng, 40% trẻ em cảm thấy không an toàn, hơn 70% từng có trải nghiệm không mong muốn khi sử dụng Internet. Khoảng 1% (xấp xỉ hơn 94.000) số người dùng Internet độ tuổi 12-17 ở Việt Nam là nạn nhân của bóc lột và xâm hại tình dục qua mạng...
Thống kê của Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc (UNICEF) cho thấy, 74% trẻ em và trẻ vị thành niên ở Việt Nam tin rằng các em có nguy cơ bị xâm hại tình dục hoặc bị lợi dụng trên mạng. Số tuổi của trẻ em bị xâm hại qua mạng ngày càng trẻ hóa.
Khoảng trống trong gia đình
Đằng sau những đứa trẻ sa đà vào mạng xã hội là khoảng trống trong gia đình. Khi thiếu sự quan tâm, chia sẻ thực sự từ cha mẹ, trẻ dễ tìm đến thế giới ảo - nơi có muôn vàn nội dung hấp dẫn và khả năng tương tác nhanh.
Nhận thức được điều này, nhiều phụ huynh đã thay đổi cách tiếp cận. Chị Thanh Hương (36 tuổi, Hà Nội) cho biết, gia đình chị không lựa chọn cách cấm đoán cực đoan, mà quản lý việc sử dụng thiết bị điện tử của ba con theo hướng chủ động và đồng hành.
“Khi bắt đầu sử dụng smartphone, con phải tuân thủ quy định rõ ràng: mỗi ứng dụng mạng xã hội chỉ được dùng tối đa 30 phút mỗi ngày. Nếu muốn sử dụng thêm, con phải gửi yêu cầu và nói rõ mục đích”, người mẹ có ba con chia sẻ.
Toàn bộ tài khoản (Gmail, Zalo, Facebook, TikTok) đều do cha mẹ nắm mật khẩu và theo dõi song song trên các thiết bị khác. Gia đình cũng tận dụng các tính năng quản lý nội bộ trên iCloud để kiểm soát thời lượng, nội dung truy cập và nhận thông báo khi có hoạt động bất thường.
“Chúng tôi kiểm tra cả định kỳ lẫn đột xuất. Quan trọng là con hiểu đây không phải sự kiểm soát vô lý, mà là để bảo vệ con”, chị nhấn mạnh.
Gia đình đặt ra nguyên tắc cho các con: chỉ kết bạn với người quen ngoài đời; không chia sẻ thông tin cá nhân (địa chỉ, trường lớp); hạn chế đăng ảnh thật và tuyệt đối không gặp người quen qua mạng nếu chưa có sự đồng ý của cha mẹ. Nếu nhận được tin nhắn lạ, lời mời kết bạn đáng nghi hay các nội dung vay tiền, con phải báo ngay cho người lớn.
Điều cốt lõi là giúp con tự nhận diện rủi ro. Gia đình thường xuyên đưa ra các tình huống thực tế về lừa đảo, giả mạo tài khoản để con tự hiểu và phòng tránh.
“Quan trọng nhất là giữ được sự tương tác. Mỗi ngày tôi đều hỏi con về việc học, bạn bè. Khi có sự tin tưởng, con sẽ chia sẻ mọi chuyện, kể cả những vấn đề nhạy cảm nhất”, chị nói.
Đồng tình với quan điểm này, cô Nguyễn Thúy Dung -Tổ trưởng chuyên môn Trường Tiểu học Vinschool Ocean Park - nhận định, vai trò lớn nhất trong việc bảo vệ con trẻ trước những cạm bẫy từ thế giới ảo đến đời thực nằm ở cha mẹ, không phải ông bà, nhà trường hay bạn bè.
Bởi, phụ huynh mới là người thấu hiểu, gần gũi nhất và có thể đồng hành cùng con sát sao nhất. Cha mẹ cần dành thời gian với con để trẻ cảm nhận được sự yêu thương, quan tâm, chăm sóc và quan trọng hơn cả chính là được thể hiện bản thân.
Cô gợi ý, để tạo cho trẻ sự “bận rộn” và xa rời Internet, các phụ huynh có thể cho con tham gia các hoạt động vui chơi giải trí thể thao sau giờ học, các câu lạc bộ thể chất, mĩ thuật. Việc cha mẹ đồng hành, dành thời gian chất lượng bên con những liều thuốc đề kháng hiệu quả nhất.
Việc kiểm soát một cách thông minh và khoa học các trang web cùng thời gian sử dụng mạng của con cũng là một giải pháp mà các cha mẹ cân nhắc, phù hợp với hoàn cảnh của mỗi gia đình.
