Tiếp nối mạch đạo học bằng nghệ thuật

Không gian sáng tạo tôn vinh truyền thống hiếu học

Mang trên mình trầm tích thời gian, Di tích Quốc gia đặc biệt Văn Miếu - Quốc Tử Giám vẫn giữ vẹn nguyên dáng vẻ tôn nghiêm của không gian học thuật, nơi từng viên gạch, mái ngói đều in dấu hành trình học tập. Tại đây, đạo học không chỉ được gìn giữ qua những bia đá, thư tịch, mà còn tiếp tục được thắp sáng bằng cảm hứng sáng tạo ngày nay. Triển lãm “Đạo học ngàn năm” ra đời từ chính mạch nguồn ấy, với sự tham gia của các họa sĩ, gồm: Phạm Hùng Anh, Phan Minh Bạch, Nguyễn Tuấn Dũng, Vũ Xuân Đông, Nguyễn Trường Giang, Nguyễn Đức Hùng, Hà Phạm, Lê Thị Thanh, Vũ Lê Tùng và Hồ Sỹ Tiến. Trên tinh thần đối thoại giữa quá khứ và hiện tại, triển lãm tái hiện những biểu tượng của đạo học, khoa cử, hiền tài và đời sống tinh thần thông qua các lễ hội; bằng góc nhìn sáng tạo, ngôn ngữ tạo hình đương đại và sự đa dạng của chất liệu nghệ thuật.

Triển lãm “Đạo học ngàn năm”  thu hút sự quan tâm của công chúng. Ảnh: ĐẶNG ANH

Bước vào triển lãm, tác phẩm “Vũ điệu Khuê Văn” của họa sĩ Hồ Sỹ Tiến tạo điểm nhấn thị giác ấn tượng với du khách tham quan. Tác phẩm được cấu thành từ nhiều khối tròn bằng gốm, khắc họa hình ảnh lớp học xưa, nơi các học trò cũng ôn luyện để trau dồi trí tuệ, nhân phẩm. Bên trong mỗi hình tròn gắn đèn LED và được sắp xếp liên kết thành hình ngôi sao Khuê, biểu tượng của khoa bảng, thái bình, văn trị, văn chương, giáo hóa. Trên nền tối, ánh sáng vàng dịu lan tỏa từ các khối tròn, gợi hình ảnh vì sao Khuê tỏa sáng, tượng trưng cho tri thức và tinh thần học tập suốt đời được truyền nối qua nhiều thế hệ.

Theo mạch cảm xúc đó, tác phẩm “Mây bay, hoa nở” của họa sĩ Vũ Xuân Đông đã gợi ra trước mắt công chúng hành trình học tập gian nan để thành tài của các danh nhân Việt Nam. Tác phẩm sử dụng những hoa văn quen thuộc của mỹ thuật thời Lý như mây, hoa cúc, hoa sen để kể câu chuyện về việc học và tu dưỡng. Đáng chú ý, tác phẩm là sự kết hợp giữa các tranh hình tròn được vẽ hai mặt, bên trong tranh gắn đèn. Khi treo lên cao, dù đừng ở vị trí nào, du khách cũng có thể chiêm ngưỡng trọn vẹn tác phẩm.

Họa sĩ Vũ Xuân Đông chia sẻ: “Con đường học hành của người xưa đầy nhọc nhằn. Vậy nên, tôi kết hợp giữa ánh sáng và hoa văn thời Lý khiến câu chuyện học hành trở nên nhẹ nhàng, mềm mại, gợi cảm giác như những đám mây trôi. Đồng thời, tôi lựa chọn vẽ hai mặt cũng nhằm tăng trải nghiệm của du khách khi thưởng thức tác phẩm”.

Chính lòng hiếu học được bồi đắp qua nhiều thế hệ đã làm nên lớp lớp hiền tài, góp phần xây dựng và gìn giữ đất nước. Từ nền tảng ấy, các lễ hội được hình thành và phát triển để tưởng nhớ, tôn vinh công lao tiền nhân, đồng thời gắn kết cộng đồng. Tác phẩm “Kinh Kỳ Hội” của họa sĩ Lê Thị Thanh đã dẫn dắt công chúng bước vào các lễ hội truyền thống dân tộc.

Với 59 tranh in độc bản trên giấy dó, tác giả đã tái hiện sinh động các lễ hội truyền thống nổi tiếng của Hà Nội như: Lễ hội đền Cổ Loa, đền Hai Bà Trưng, đền Gióng, đền Bạch Mã, Gò Đống Đa, chùa Hương, chùa Thầy. Bằng các màu sắc rực rỡ, các bức tranh không chỉ khắc họa không khí lễ hội tưởng nhớ những bậc anh tài, mà còn phản ánh đời sống tinh thần phong phú. Qua đó, lưu giữ và trao truyền những giá trị văn hóa, tinh thần bền bỉ, đáng quý của dân tộc.

Bạn Trần Ngọc Tú Linh (sinh năm 2006, sinh viên Trường Đại học Mỹ thuật Việt Nam (Hà Nội) bày tỏ: “Các tác phẩm không nặng tính thuyết minh, mà kể chuyện bằng hình ảnh, ánh sáng và cảm xúc, khiến người xem dễ tiếp nhận về đạo học. Qua triển lãm, tôi càng ý thức hơn về giá trị của tri thức, truyền thống hiếu học trân quý và trách nhiệm học tập, rèn luyện của thế hệ trẻ”.

Gìn giữ tinh thần đạo học trong thời đại mới

Triển lãm “Đạo học ngàn năm” do Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu – Quốc Tử Giám tổ chức. Đây là hoạt động nằm trong chuỗi triển lãm “Dấu xưa văn hiến” lần thứ tư; tiếp nối thành công của ba mùa triển lãm “Dấu xưa văn hiến” trước đó vào năm 2022, 2023 và 2024. Anh Nguyễn Hoàng Lâm (sinh năm 1988, ngụ tại phường Giảng Võ, Hà Nội) chia sẻ: “Đây là năm thứ tư tôi đến xem các triển lãm của nhóm nghệ sĩ. Triển lãm năm nay gây ấn tượng bởi quy mô lớn và cách tiếp cận di sản phong phú. Trong không gian Văn Miếu – Quốc Tử Giám, các tác phẩm trở nên nổi bật và có sức lan tỏa hơn”.

Năm nay, với chủ đề “Đạo học ngàn năm”, không gian trưng bày được triển khai theo ba mạch nội dung chính, gồm: Nội dung “Đạo học của người xưa” với những hình ảnh về học hành, thi cử, đỗ đạt; nội dung “Hình tượng thầy – trò” nhằm tôn vinh mối quan hệ cốt lõi của nền giáo dục truyền thống; nội dung “Lễ hội ngàn năm Thăng Long”, thể hiện đạo học được đặt trong nhịp sống văn hóa cộng đồng.

Du khách nước ngoài thích thú chụp hình lưu niệm tại triển lãm. Ảnh: ĐẶNG ANH

Các hình tượng quen thuộc của văn hóa Việt Nam như sĩ tử, sao Khuê, rồng, phượng… được khai thác xuyên suốt, góp phần khắc họa hành trình học tập, tu dưỡng, lập thân và phụng sự của con người Việt Nam qua nhiều thế kỷ. Với ngôn ngữ nghệ thuật đương đại, cùng sự kết hợp đa dạng các chất liệu như ánh sáng, gỗ, kim loại, lụa, giấy dó, gốm,… những hình tượng ấy được làm mới, tạo nên không gian trưng bày vừa giàu chiều sâu lịch sử vừa mở rộng cảm xúc thẩm mỹ cho người xem.

Hoạ sĩ Vũ Xuân Đông, họa sĩ tham gia trưng bày tại triển lãm, chia sẻ: “Triển lãm được các họa sĩ xây dựng trên cơ sở nghiên cứu kỹ lưỡng về đạo học. Trên nền các chất liệu quen thuộc, mỗi tác phẩm được thể hiện bằng hình thức khác nhau, tạo nên cách kể mới mẻ và gần gũi về sự học, tránh bị giáo điều, cứng nhắc”. 

Giữa không gian Văn Miếu – Quốc Tử Giám, nơi mạch đạo học đã được bồi đắp suốt gần một thiên niên kỷ, mỗi tác phẩm như một điểm nối, góp phần đưa di sản bước ra đời sống đương đại. Ở đó, đạo học không chỉ thuộc về quá khứ, mà tiếp tục lan tỏa, soi chiếu và nuôi dưỡng hành trình học tập, tu dưỡng của con người hôm nay và mai sau. Ông Lê Xuân Kiêu, Giám đốc Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám, bày tỏ: “Triển lãm như lời mời gọi công chúng cùng chiêm nghiệm về giá trị của tri thức, đạo lý và trách nhiệm đối với di sản. Qua đó, Di tích Quốc gia đặc biệt Văn Miếu - Quốc Tử Giám tiếp tục khẳng định vai trò là không gian văn hóa - giáo dục - sáng tạo, nơi di sản được tiếp nối bằng cảm hứng, sự đồng hành và trách nhiệm của cộng đồng trong cuộc sống đương đại”.