Từ thời kỳ kháng chiến chống thực dân, đế quốc đến giai đoạn xây dựng và bảo vệ đất nước ngày nay, các tác phẩm mỹ thuật thuộc đề tài này không chỉ ghi lại những khoảnh khắc lịch sử mà còn trở thành nguồn tư liệu quý giá, giúp thế hệ sau hiểu sâu sắc hơn về truyền thống anh hùng của dân tộc.
Trong dòng chảy ấy, Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam đóng vai trò quan trọng trong sưu tầm, bảo quản và giới thiệu các tác phẩm mỹ thuật có giá trị về đề tài Quân đội và CTCM. Đồng thời, Bảo tàng là cơ quan thường trực trong các cuộc vận động sáng tác mỹ thuật về đề tài LLVT-CTCM, tích cực tham mưu với thủ trưởng Tổng cục Chính trị về chiến lược phát triển mỹ thuật Quân đội; phối hợp với Hội Mỹ thuật Việt Nam và các đơn vị liên quan tổ chức nhiều cuộc vận động sáng tác, triển lãm mỹ thuật quy mô toàn quốc, cũng như đề xuất xét trao giải thưởng 5 năm của Bộ Quốc phòng.
 |
| Khách tham quan trải nghiệm tương tác tại Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam. Ảnh: ĐỨC ANH |
Mỗi giai đoạn 5 năm, Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam tổ chức các trại sáng tác trải dài trên cả 3 miền Bắc, Trung, Nam theo hai hình thức tập trung và không tập trung với 4 trại sáng tác tranh và 1 trại sáng tác điêu khắc. Các trại sáng tác quy tụ đội ngũ họa sĩ, nhà điêu khắc chuyên nghiệp trong và ngoài Quân đội, bao gồm cả những tác giả nổi tiếng và các họa sĩ trẻ triển vọng, tạo môi trường trao đổi, học hỏi kinh nghiệm sáng tác. Bên cạnh đó, Bảo tàng tổ chức các đoàn đi thực tế tại các đơn vị Quân đội để nghệ sĩ thu thập tư liệu, tiếp cận và trải nghiệm môi trường quân sự.
Những kết quả đạt được được thể hiện rõ qua các con số. Giai đoạn 2019-2024 đánh dấu sự phát triển mạnh mẽ của mỹ thuật Quân đội. Cuộc vận động sáng tác quy tụ đông đảo nghệ sĩ tạo hình trên cả nước, gặt hái được 644 tác phẩm. Triển lãm mỹ thuật toàn quốc năm 2024 tại công trình mới của Bảo tàng thu hút sự quan tâm từ công chúng. Một số tác phẩm tiêu biểu như: "Những cung đường huyền thoại" (Kiều Ngọc Hải), "Vượt sông" (Nguyễn Vĩnh Minh), "Giữ biển quê hương" (Trương Minh Dự), tác phẩm điêu khắc "Xuyên tâm" (Nguyễn Kim Xuân)... Sự tham gia của nhiều tác giả trẻ với đa dạng phong cách thể hiện đã góp phần tạo nên diện mạo mới cho mỹ thuật Quân đội.
Tuy nhiên, hoạt động sáng tác vẫn đối mặt với không ít khó khăn. Số lượng tác phẩm lớn nhưng chất lượng chưa đồng đều; số lượng họa sĩ trong Quân đội tham gia sáng tác còn khiêm tốn. Giai đoạn 2019-2024, chỉ có 12/46 họa sĩ Quân đội tham gia sáng tác, trong khi phần lớn họa sĩ, nhà điêu khắc ngoài Quân đội chưa có nhiều trải nghiệm thực tế về môi trường quân sự. Điều này dẫn đến việc phong trào sáng tác mỹ thuật về đề tài LLVT-CTCM chưa thực sự phát triển sâu rộng trong toàn quân.
Từ thực tế đó, để nâng cao chất lượng sáng tác, cần có những đổi mới mạnh mẽ về phương thức tổ chức, tăng cường kết nối giữa nghệ sĩ với thực tiễn Quân đội, đồng thời ứng dụng công nghệ để mở rộng phạm vi tiếp cận công chúng. Việc duy trì và phát triển mỹ thuật về đề tài LLVT-CTCM không chỉ là nhiệm vụ của các họa sĩ, nhà điêu khắc mà còn cần sự quan tâm, hỗ trợ từ các cấp lãnh đạo và toàn xã hội. Chỉ khi có sự kết hợp giữa truyền thống và hiện đại, giữa chiều sâu tư tưởng và sức sáng tạo nghệ thuật, mỹ thuật Quân đội mới có thể tiếp tục khẳng định vị thế, góp phần làm phong phú diện mạo văn hóa quân sự Việt Nam trong thời kỳ mới.
