Khu vực sông Hồng là cực tăng trưởng đa chức năng
Trong bức tranh quy hoạch 100 năm, Hà Nội định hướng cấu trúc đô thị hiện đại “đa tầng, đa lớp, đa cực, đa trung tâm”. Thành phố sẽ tái cấu trúc tập trung vào khu vực nội đô lịch sử, ưu tiên bảo tồn các không gian có giá trị đặc thù như: Trung tâm chính trị-hành chính Ba Đình, khu vực Hồ Gươm, Văn Miếu-Quốc Tử Giám, phố cổ, phố cũ, Hồ Tây và vùng phụ cận, trục sông Hồng... Hà Nội cũng sẽ giảm mật độ xây dựng và khai thác không gian cao tầng tại một số địa điểm khu vực trung tâm để dành quỹ đất cho công viên, cây xanh và tiện ích công cộng. Tái cấu trúc về sử dụng đất và không gian, cảnh quan, ưu tiên các chức năng có giá trị kinh tế cao, đồng thời tập trung phát triển hệ thống giao thông công cộng, không gian ngầm.
Trong quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm, vai trò của khu vực sông Hồng rất quan trọng. Đây được xác định là một trong 9 cực tăng trưởng của Hà Nội, là cực phát triển và không gian cảnh quan đặc biệt, đa chức năng; là trung tâm văn hóa, tài chính, dịch vụ thương mại, du lịch và là động lực phát triển mới của Thủ đô.
 |
| Khu vực sông Hồng nhìn từ trên cao. Ảnh: PHẠM HƯNG |
Cùng với đó, dự án trục đại lộ cảnh quan sông Hồng với tổng mức đầu tư hơn 736.000 tỷ đồng cũng đã được HĐND thành phố thông qua. Đây là trục chiến lược, trục không gian xanh, trục kinh tế, thương mại, dịch vụ và đô thị gắn với văn hóa sáng tạo, khoa học-công nghệ dọc hai bên sông Hồng. Đây cũng là không gian biểu trưng cho hình ảnh Hà Nội “văn hiến-bản sắc-sáng tạo”, hướng tới trở thành biểu tượng mới của Thủ đô văn minh, hiện đại; kết nối với các tỉnh dọc sông Hồng và các khu vực sông thuộc hệ thống sông Hồng, trở thành vùng cảnh quan kinh tế-sinh thái đặc trưng của khu vực phía Bắc.
Dự án có quy mô khoảng 11.418ha trải dài trên địa bàn 16 xã, phường gồm: Hồng Hà, Ô Diên, Thượng Cát, Đông Ngạc, Phú Thượng, Lĩnh Nam, Thanh Trì, Nam Phù, Hồng Vân, Mê Linh, Thiên Lộc, Vĩnh Thanh, Đông Anh, Bồ Đề, Long Biên, Bát Tràng. Tuy nhiên, quy mô dự án rất lớn cũng đặt ra bài toán về bảo vệ, quy hoạch, phát huy giá trị các làng nghề truyền thống lâu đời ven sông trong tương lai.
Phát triển đô thị phải gắn với bảo tồn di sản, bảo đảm sinh kế
Theo các chuyên gia, quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm, trong đó xác định khu vực sông Hồng là trục cảnh quan sinh thái chủ đạo phù hợp thực tiễn. Tuy nhiên, trục không gian dọc hai bên sông Hồng chỉ thực sự có sức sống khi giữ được kết nối với cộng đồng dân cư và các giá trị bản địa.
Từ góc nhìn văn hóa, các làng nghề ven sông Hồng không đơn thuần là những điểm sản xuất kinh tế mà còn là nơi lưu giữ văn hóa được bồi đắp qua nhiều thế hệ. Vì vậy, khi triển khai trục đại lộ cảnh quan sông Hồng, việc bảo tồn làng nghề cần phải được đặt ở vị trí ưu tiên, xem đó là một cấu phần không thể tách rời của không gian cảnh quan sinh thái.
Còn dưới góc độ kinh tế, định hướng phát triển sông Hồng thành một cực tăng trưởng của Thủ đô, là trung tâm văn hóa, du lịch chính là cơ hội để vực dậy và nâng tầm các làng nghề. Khi có sự kết nối của hạ tầng giao thông dọc hai bên sông thì các làng nghề truyền thống sẽ trở thành những điểm dừng chân trải nghiệm cho du khách, qua đó góp phần quảng bá hình ảnh, giới thiệu sản phẩm làng nghề.
 |
Nghệ nhân làng nghề Bát Tràng (TP Hà Nội) hoàn thiện sản phẩm. Ảnh: HOÀNG CHUNG |
Chia sẻ về vấn đề này tại Kỳ họp thứ hai của HĐND TP Hà Nội vừa qua, đồng chí Phạm Tuấn Long, Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao thành phố đánh giá, thực trạng các làng nghề và tiềm năng du lịch dọc hai bên sông Hồng rất phong phú với lịch sử hàng nghìn năm, tiêu biểu như làng nghề Bát Tràng có khoảng 1.000 hộ kinh doanh, sản xuất gốm sứ, làng nghề Phú Thượng với quy mô khoảng 300 hộ gia đình, làng Đông Ngạc thiên về di sản văn hóa giáo dục... Khu vực sông Hồng có mật độ di tích cao, hàng trăm công trình, di tích đã được xếp hạng quốc gia, thành phố, tập trung nhiều tại khu vực phường Phú Thượng, xã Thanh Trì, xã Hồng Vân.
Từ thực trạng đó, đồng chí Phạm Tuấn Long đề nghị quá trình triển khai dự án cần phải cẩn trọng để có những giải pháp bảo vệ, gìn giữ đối với nghề thủ công, bảo đảm hài hòa giữa chỉnh trang phát triển đô thị với phòng, chống lũ, cải tạo hạ tầng và bảo tồn di sản. Cần ưu tiên đầu tư phát triển công nghiệp văn hóa và du lịch bền vững, hình thành các tuyến du lịch văn hóa sinh thái làng nghề, kết nối di tích, không gian nghề, bến nước, cảnh quan sông. Cần chú trọng bảo tồn cấu trúc làng cổ, không gian tín ngưỡng, đường làng, ngõ xóm, cây xanh, mặt nước... hạn chế di dời và bảo tồn tại chỗ các cụm di tích tiêu biểu. Bên cạnh đó, việc di dời cư dân phải gắn với bảo tồn không gian văn hóa làng nghề, hạn chế chia cắt cộng đồng, duy trì sinh kế và truyền nghề.
