Để áo dài Việt Nam trở thành di sản văn hóa

Áo dài cũng lắm… gian truân

Áo dài ngày càng khẳng định được vị thế là bộ trang phục dành cho phụ nữ, do người Việt Nam sáng tạo, là biểu tượng của bản sắc văn hóa Việt, thể hiện tâm hồn và vẻ đẹp của phụ nữ Việt Nam, mang lại nhiều cảm xúc đặc biệt không chỉ cho người Việt Nam mà còn cho cả người nước ngoài. Thế nhưng, suốt một thời gian dài, việc nâng tầm áo dài trở thành một di sản văn hóa lại gặp nhiều gian truân.

Cách đây 6 năm, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch và Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam đã tổ chức một hội thảo khoa học quốc gia với chủ đề “Áo dài Việt Nam: Nhận diện, tập quán, giá trị và bản sắc”. Đây được coi là một hoạt động quan trọng để chuẩn bị ghi danh áo dài vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, tiến tới lập hồ sơ trình UNESCO.

Ngay tại hội thảo này, các đại biểu đã thống nhất việc “ghi danh áo dài thành di sản văn hóa phi vật thể quốc gia là bước quan trọng, là nền tảng để xây dựng hồ sơ áo dài trình UNESCO theo Công ước 2003”. Một trong những lý do là đã từng xảy ra sự việc nhà thiết kế nước ngoài sao chép thiết kế áo dài của Việt Nam.

Thế nhưng, việc đầu tư xây dựng hồ sơ để áo dài Việt Nam trở thành di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, tiến tới làm hồ sơ trình UNESCO vẫn không có nhiều tiến triển. Đến tận năm 2024, sau nhiều nỗ lực của Huế, mới chỉ có tri thức dân gian “Tri thức may, mặc áo dài Huế” của thành phố Huế, tỉnh Thừa Thiên Huế được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Trong một cuộc trao đổi với Lao Động, TS Phan Thanh Hải, khi còn làm Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TP Huế, khẳng định nghề may đo và tập quán sử dụng áo dài Huế rất xứng đáng được ghi danh là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. “Nghề may đo và tập quán sử dụng áo dài Huế là di sản có giá trị nhân văn sâu sắc, gắn liền với đời sống tinh thần và các phong tục, tập quán của người dân Huế, được cộng đồng trân trọng và liên tục lưu truyền qua nhiều thế hệ đến nay. Nếu di sản nghề may đo và tập quán sử dụng áo dài Huế được UNESCO ghi danh, điều đó sẽ tạo ra nhiều điều kiện thuận lợi để tiếp tục nhận diện, nghiên cứu, tư liệu hóa, xây dựng biện pháp bảo vệ di sản trong cộng đồng” - ông Hải nói.

Vấn đề là di sản áo dài không chỉ gói gọn trong không gian áo dài Huế mà cần đủ sức lan tỏa và mang bản sắc quốc gia trong hồ sơ đệ trình UNESCO. Tháng 6.2025, Bộ Nội vụ đã ban hành quyết định về việc cho phép thành lập Hiệp hội Văn hóa Áo dài Việt Nam. Một trong những nhiệm vụ của hiệp hội là hướng đến việc tư vấn, tham mưu, kiến nghị với các cơ quan quản lý Nhà nước trong việc xây dựng chính sách hỗ trợ, tôn vinh và gìn giữ giá trị văn hóa của áo dài dân tộc, đặc biệt là trong giáo dục, truyền thông, ngoại giao văn hóa và phát triển kinh tế sáng tạo.

Cơ hội cho áo dài Việt Nam

Hiệp hội Văn hóa Áo dài Việt Nam ra đời là một bước tiến lớn, tạo cơ sở vững chắc hơn để Việt Nam củng cố hồ sơ trình UNESCO.

Ngày 25.7.2026, tại Nhà Quốc hội, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh đã gặp mặt Hiệp hội Văn hóa Áo dài Việt Nam. Tại cuộc gặp, Phó Chủ tịch Quốc hội tin tưởng, với tâm huyết, trách nhiệm và sự đồng lòng của Ban Chấp hành cùng toàn thể hội viên, các đề xuất sẽ từng bước được hiện thực hóa, góp phần để các giá trị văn hóa của áo dài được ghi nhận xứng đáng, đồng thời đưa hình ảnh Việt Nam đến gần hơn với bạn bè quốc tế.

Chỉ một ngày sau, ngày 26.7, Bí thư Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà cũng đã có buổi gặp mặt 20 đại biểu tiêu biểu của Hiệp hội Văn hóa Áo dài Việt Nam. Phó Thủ tướng nhấn mạnh, mỗi hội viên hãy luôn mang theo tà áo dài cùng niềm tự hào về người phụ nữ Việt Nam để lan tỏa những giá trị văn hóa dân tộc tới bạn bè quốc tế, góp phần đưa hình ảnh Việt Nam đến gần hơn với bạn bè năm châu.

Đặc biệt, Phó Thủ tướng đề nghị Hiệp hội Văn hóa Áo dài Việt Nam tiếp tục phối hợp chặt chẽ với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cùng các cơ quan liên quan để đẩy nhanh tiến độ hoàn thiện hồ sơ áo dài Việt Nam trở thành di sản văn hóa được UNESCO ghi danh, đồng thời khẳng định sẽ đồng hành, hỗ trợ nhằm hiện thực hóa mục tiêu này trong thời gian tới.

Cơ hội đang đến rất gần với áo dài Việt Nam. Đây cũng là một phần của Chiến lược văn hóa đối ngoại đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 mới được Chính phủ ban hành. Mục tiêu giai đoạn 2026-2030 đặt ra yêu cầu có ít nhất 5 di sản được các tổ chức quốc tế, đặc biệt là UNESCO, ghi danh, công nhận.

Một trọng trách lớn đang được đặt lên vai những người gìn giữ và lan tỏa giá trị áo dài Việt Nam.