Sau những trận mưa lớn, người dân TP. Hồ Chí Minh lại đối mặt với những tuyến đường ngập nước, giao thông ùn ứ. Trong khi đó, Thành phố đang chuẩn bị cho một giai đoạn đầu tư hạ tầng quy mô lớn, từ chống ngập, chỉnh trang đô thị đến phát triển mạng lưới đường sắt kết nối vùng.
Phía sau những công trình ấy là bài toán vốn. Muốn giải quyết các điểm nghẽn đã tồn tại nhiều năm, Thành phố không thể chỉ đầu tư theo khả năng cân đối ngân sách từng năm. Cần có những công cụ huy động nguồn lực dài hạn, phù hợp với quy mô và thời gian thực hiện của các dự án. Việc TP. Hồ Chí Minh lấy ý kiến dự thảo Nghị quyết về phát hành trái phiếu đô thị, trái phiếu công trình tại Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam là một hướng đi đáng chú ý.
Những công trình không thể chờ vốn từng năm
Ngày 5/10, TP. Hồ Chí Minh công bố kế hoạch triển khai 87 dự án chống ngập trong giai đoạn 2026-2030, với tổng mức đầu tư hơn 142.000 tỷ đồng, nhằm xử lý tình trạng ngập tại 50 vị trí.
Đây là chương trình đầu tư nhiều năm, bao gồm cả các công trình mới và việc xử lý những điểm nghẽn trong hệ thống thoát nước hiện hữu. Danh mục công trình có những dự án quan trọng như hệ thống chống ngập do triều, kênh Tham Lương - Bến Cát - rạch Nước Lên, rạch Xuyên Tâm, rạch Văn Thánh và kênh Đôi. Thành phố đồng thời đặt mục tiêu nâng cao năng lực dự báo, vận hành hệ thống thoát nước bằng dữ liệu và công nghệ.
Công trình cống Tân Thuận thuộc Dự án chống ngập 10.000 tỷ đồng của TP. Hồ Chí Minh dự kiến sẽ được đưa vào sử dụng từ tháng 11/2026.
Ngập nước không chỉ gây bất tiện cho sinh hoạt. Mỗi lần đường ngập, giao thông gián đoạn, hoạt động giao nhận hàng hóa và kinh doanh cũng chịu ảnh hưởng. Vì vậy, đầu tư chống ngập là một phần của năng lực cạnh tranh đô thị. Nhưng để xử lý căn cơ, Thành phố phải triển khai các công trình có tính hệ thống, đòi hỏi nguồn vốn lớn và tiến độ nhiều năm.
Áp lực tương tự xuất hiện ở lĩnh vực đường sắt. Theo dự thảo quy hoạch các tuyến, ga đường sắt khu vực đầu mối TP. Hồ Chí Minh mà Cục Đường sắt Việt Nam vừa trình Bộ Xây dựng xem xét, 7 tuyến được đề xuất có tổng vốn dự kiến hơn 544.000 tỷ đồng. Các tuyến gồm An Bình - Sài Gòn - Tân Kiên; Biên Hòa - Vũng Tàu; TP. Hồ Chí Minh - Lộc Ninh; TP. Hồ Chí Minh - Cần Thơ - Cà Mau; TP. Hồ Chí Minh - Mộc Bài; đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam và tuyến kết nối cảng Hiệp Phước với cảng Long An. Đây là các phương án trong dự thảo quy hoạch, chưa đồng nghĩa toàn bộ đã được phê duyệt đầu tư.
Nếu được hiện thực hóa, mạng lưới này sẽ mở rộng kết nối giữa TP. Hồ Chí Minh với các trung tâm công nghiệp, cảng biển và địa phương trong vùng. Đường sắt có thể tạo thêm năng lực vận tải hàng hóa, hành khách, giảm áp lực lên đường bộ và nâng hiệu quả kết nối chuỗi cung ứng.
Tuy nhiên, đường sắt và hạ tầng chống ngập đều có đặc điểm chung: vốn đầu tư lớn, thời gian chuẩn bị và xây dựng dài, hiệu quả chỉ phát huy đầy đủ khi công trình hoàn thành và vận hành. Nếu nguồn vốn không theo kịp tiến độ, quy hoạch sẽ khó chuyển thành năng lực hạ tầng thực tế.
Câu chuyện Bangkok của Thái Lan cho thấy cách một đô thị có thể tổ chức nguồn lực cho vấn đề hạ tầng kéo dài nhiều năm. Ngày 7/10, báo The Nation Thailand đưa tin chính quyền thủ đô Bangkok xây dựng chương trình quản lý lũ lụt trong 5-7 năm, với kinh phí dự kiến ít nhất 100 tỷ baht (khoảng 77.200 tỷ đồng). Chương trình kết hợp duy tu hơn 5.000 km hệ thống thoát nước, nâng cấp kênh rạch, xây thêm 6 đường hầm thoát nước và mở rộng mạng lưới hồ, khu trữ nước. Điểm đáng tham khảo là Bangkok không chỉ xử lý từng điểm ngập phát sinh, mà xây dựng một chương trình đầu tư dài hạn, kết hợp công trình lớn với vận hành thường xuyên. Mục tiêu là bảo vệ hoạt động của thủ đô với vai trò trung tâm kinh tế của Thái Lan.
Với TP. Hồ Chí Minh, bài toán cũng không dừng ở việc có danh mục dự án. Thành phố cần tổ chức được nguồn vốn phù hợp để triển khai các công trình theo thứ tự ưu tiên, duy trì tiến độ và phát huy hiệu quả đồng bộ.
TP. Hồ Chí Minh đang trải qua đợt mưa lớn, kết hợp triều cường lên nhanh, khiến việc đi lại của người dân gặp khó khăn.
Trái phiếu đô thị: Thêm công cụ huy động vốn
Ngày 7/10, UBND TP. Hồ Chí Minh công bố lấy ý kiến dự thảo Nghị quyết của HĐND Thành phố về phát hành trái phiếu đô thị, trái phiếu công trình tại Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam. Thời gian góp ý từ ngày 6 đến hết ngày 16/10/2026. Mục tiêu là tạo thêm kênh huy động vốn trung và dài hạn cho các dự án trọng điểm. Việc phát hành được đặt trong các yêu cầu về công khai thông tin, quản lý sử dụng vốn, nghĩa vụ thanh toán và quản trị rủi ro.
Điểm tích cực là Thành phố đang chủ động chuẩn bị công cụ tài chính trước nhu cầu đầu tư rất lớn. Khi gắn việc phát hành với Trung tâm tài chính quốc tế, TP. Hồ Chí Minh có thêm cơ hội tiếp cận các nhà đầu tư và dòng vốn dài hạn, đồng thời tạo nhu cầu thực tế cho những dịch vụ như thu xếp phát hành, tư vấn và quản trị rủi ro tài chính.
Tuy nhiên, trái phiếu không phải nguồn vốn miễn phí. Thành phố phải tính đủ nghĩa vụ trả nợ gốc, lãi và chi phí liên quan; xác định rõ dự án sử dụng vốn, tiến độ giải ngân và khả năng cân đối ngân sách. Kênh vốn mới chỉ phát huy hiệu quả khi đi cùng danh mục dự án có chất lượng, kỷ luật tài chính và cơ chế giám sát minh bạch.
TP. Hồ Chí Minh đang lấy ý kiến dự thảo Nghị quyết của HĐND Thành phố về phát hành trái phiếu đô thị, trái phiếu công trình, nhằm tạo thêm kênh huy động vốn trung và dài hạn cho các dự án trọng điểm.
Đối với người dân, giá trị của chính sách không nằm ở số đợt phát hành trái phiếu hay quy mô vốn huy động. Điều quan trọng là những điểm ngập được xử lý, các tuyến giao thông được hoàn thành và việc đi lại, vận chuyển hàng hóa thuận lợi hơn. Với doanh nghiệp, hạ tầng tốt hơn có thể giúp giảm thời gian lưu thông, chi phí logistics và những gián đoạn trong hoạt động sản xuất, kinh doanh. Ở quy mô lớn hơn, mạng lưới giao thông kết nối tốt sẽ tăng khả năng liên kết giữa các khu công nghiệp, cảng biển, sân bay và thị trường trong vùng.
Mở kênh trái phiếu qua Trung tâm tài chính quốc tế là một bước chuẩn bị tích cực. Nhưng kết quả cuối cùng phải được nhìn thấy ở những công trình hoàn thành, những điểm ngập được giải quyết và năng lực kết nối của đô thị được cải thiện. Đó mới là cách nguồn lực tài chính chuyển hóa thành chất lượng sống, sức cạnh tranh và dư địa tăng trưởng cho TP. Hồ Chí Minh trong dài hạn.
Tại cuộc họp tham vấn về phát hành trái phiếu quốc tế hôm 7/10, Phó Chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh Trương Minh Huy Vũ cho biết, trong 5 năm tới, Thành phố cần nguồn lực lớn để phát triển đường sắt đô thị, đường cao tốc, trung tâm dữ liệu, hạ tầng môi trường, cấp nước và xử lý nước thải. Tiếp cận thị trường trái phiếu quốc tế là một yêu cầu thực tiễn, cần được triển khai nghiêm túc và bền vững.
