Hàng trăm con người cùng chạy đua để đưa các liệt sĩ trở về "nhà". Ảnh: Anh Tú
Những cuộc tìm kiếm bắt đầu từ ký ức và lòng tri ân
Ở tuổi ngoài 80, bác sĩ, cựu chiến binh Trần Văn Bản (tham gia hỗ trợ quy trình phân loại và lấy mẫu hài cốt để giám định ADN) vẫn đều đặn có mặt tại Công viên Lê Thị Riêng để tìm kiếm, quy tập hài cốt đồng đội đã nằm lại với đất mẹ hơn nửa thế kỷ. Với ông, đây là sự tiếp nối trách nhiệm thiêng liêng của người còn sống.
Giữa những ngày cẩn trọng lật giở từng lớp đất, ranh giới giữa niềm vui tìm thấy người đã khuất và nỗi xót xa thường đan xen qua từng kỷ vật. "Hôm đó dưới hố, anh em đưa lên hai chiếc nhẫn vàng. Chúng tôi bảo nhau, đây chắc hẳn là cặp nhẫn cưới. Nghĩa là có một người ở quê nhà vẫn mãi ngóng trông. Chiến tranh dẫu ác liệt, nhưng tình yêu mang lại sức mạnh vĩ đại để họ gác lại tình riêng vì đất nước. Chúng tôi chỉ mong sớm tìm ra tên tuổi để gửi kỷ vật này về. Nhanh được phút nào, gia đình được an ủi phút đó", bác sĩ Bản rưng rưng.
Theo bác sĩ Bản, thành công bước đầu đến từ sự kết nối giữa ký ức nhân chứng và máy móc khoa học. Nhưng điều khiến người lính già xúc động nhất lại là những gương mặt trẻ đang âm thầm tiếp bước thế hệ đi trước. "Tôi thấy ở họ sự cẩn trọng và lòng tri ân, nâng niu từng phần hài cốt như chính người thân của mình".
Trực tiếp tham gia công tác tìm kiếm tại Công viên Lê Thị Riêng, chiến sĩ Vũ Đức Tâm (Đội K74) không giấu được xúc động khi nhắc đến các anh hùng liệt sĩ. Anh cho biết, mỗi phần hài cốt được đưa lên khỏi lòng đất đều nhắc nhở thế hệ hôm nay về sự hy sinh của cha anh.
"Cứ nghĩ dưới lớp đất kia là hài cốt của những liệt sĩ 60 năm chưa thể trở về, tôi lại có thêm ý chí để tiếp tục làm việc bằng tất cả sự tận tâm và lòng biết ơn, để các liệt sĩ không còn phải nằm lại đơn độc dưới lòng đất", trung sĩ Tâm bộc bạch.
Không chỉ có những người lính trẻ lần đầu tham gia quy tập, tại Công viên Lê Thị Riêng còn có những cán bộ dạn dày kinh nghiệm, từng dành nhiều năm gắn bó với hành trình ý nghĩa này.
Thượng tá Trần Hùng Cường, Chính trị viên Đội K73, Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Tây Ninh, là một trong những cán bộ nhiều năm làm công tác quy tập hài cốt quân tình nguyện Việt Nam tại Campuchia. Lần này, ông cùng đồng đội được điều động về phối hợp với Bộ Tư lệnh TPHCM thực hiện nhiệm vụ tại Công viên Lê Thị Riêng.
Theo Thượng tá Trần Hùng Cường, sau vài ngày khảo sát, những dấu tích đầu tiên xuất hiện. Nhưng từ thời điểm hài cốt bắt đầu phát lộ cũng là lúc công việc đòi hỏi sự kiên nhẫn và tỉ mỉ nhất. Từng lớp đất được bóc tách, từng phần hài cốt và di vật đều được quan sát, thu nhận, bảo quản theo đúng quy trình.
"Làm sao để các chú, các bác không đau thêm một lần nữa", thượng tá Cường nói khi chia sẻ về nguyên tắc mà anh em luôn nhắc nhau trong quá trình quy tập.
Chặng cuối của hành trình là trả lại tên cho người đã khuất
Cách khu vực khai quật không xa, một cuộc chạy tiếp sức khác đang diễn ra. Mỗi ngày, bác sĩ Vương Gia Bảo (30 tuổi) - Giám định viên Trung tâm Pháp y TPHCM, cùng đồng nghiệp miệt mài với sứ mệnh "trả lại tên" cho các liệt sĩ. Nhiệm vụ của bác sĩ pháp y là lắng nghe và giải mã những gì người đã khuất để lại. Trong công tác định danh, việc tách chiết ADN từ xương, răng đã nằm dưới đất gần 60 năm là thách thức lớn do mẫu đã phân hủy nặng.
"Nhiều mẫu ADN nhân phân hủy hoàn toàn, buộc phải chuyển sang lấy mẫu ADN ti thể. Có mẫu trông nguyên vẹn nhưng mất sạch tín hiệu di truyền. Lúc ấy, tôi luôn phải thử nghiệm trên các phần xương khác, quyết không bỏ lỡ cơ hội cuối cùng để một liệt sĩ được gọi đúng tên. Chúng tôi tự nhủ phải nỗ lực đến cùng, làm mọi cách để không nuối tiếc hay hổ thẹn trước sự hy sinh của cha anh", bác sĩ Bảo chia sẻ.
Tại Công viên Lê Thị Riêng hôm nay, người mang theo ký ức, người kiên trì bóc tách từng thớ đất, người miệt mài trong phòng thí nghiệm. Sau mỗi lớp đất mở ra là một hy vọng khép lại 60 năm ngóng đợi của một gia đình. Đó cũng là cách thế hệ hôm nay thực hiện lời hứa: Không để bất kỳ người lính nào bị lãng quên.
