Thời gian qua, nhu cầu sử dụng điện trên cả nước đang tăng mạnh, kéo theo hàng loạt mức tiêu thụ kỷ lục mới. Đáng chú ý, miền Bắc liên tục lập đỉnh trong những ngày cuối tháng 5. Áp lực cung ứng điện dự báo căng thẳng hơn khi El Nino có khả năng quay lại từ tháng 6. Trong bối cảnh đó, mô hình điện mặt trời mái nhà được xem là một trong những giải pháp cấp thiết, hữu hiệu nhằm tăng cường năng lực an ninh năng lượng quốc gia, đồng thời đem lại lợi ích thiết thực cho Nhà nước, người dân và cộng đồng doanh nghiệp.
Tháo gỡ vướng mắc cơ chế để khơi thông nguồn lực
Đánh giá về tầm quan trọng của mô hình điện mặt trời mái nhà trong bối cảnh hiện nay, tại toạ đàm "Đảm bảo cung ứng điện mùa khô năm 2026" diễn ra ngày 10/6, ông Hà Đăng Sơn, Chủ tịch Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Tăng trưởng xanh khẳng định, nhu cầu phát triển nguồn năng lượng sạch này là hết sức cấp thiết. Nhìn từ góc độ "ích nước, lợi nhà", mô hình mang lại những giá trị lớn và đồng bộ cho cả hệ thống điện lẫn người trực tiếp sử dụng.
Ông Hà Đăng Sơn, Chủ tịch Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Tăng trưởng xanh.
Đối với hệ thống điện quốc gia, điện mặt trời mái nhà giúp giảm thiểu đáng kể nhu cầu truyền tải điện đường xa, hỗ trợ đáp ứng kịp thời nhu cầu tiêu thụ tăng cao của doanh nghiệp vào các khung giờ cao điểm trong ngày. Đặc biệt, nguồn điện này góp phần giảm áp lực cung ứng trực tiếp lên hệ thống tại từng khu vực cụ thể.
"Nếu các doanh nghiệp tại miền Trung và miền Nam đẩy mạnh lắp đặt điện mặt trời mái nhà, các địa phương này sẽ tự tạo thêm dư địa về nguồn điện tại chỗ, từ đó giảm tải cho hệ thống truyền tải liên miền và tạo điều kiện thuận lợi để hỗ trợ cung ứng điện cho miền Bắc trong các thời điểm cần thiết", ông Hà Đăng Sơn nhấn mạnh.
Ở góc độ người sử dụng, lợi ích kinh tế và vận hành được thể hiện khi thời điểm nhiệt độ trong ngày tăng cao nhất, hệ thống điện mặt trời mái nhà sẽ đạt hiệu suất phát điện tối ưu. Sự đồng bộ tự nhiên giữa nguồn điện sản xuất và nhu cầu sử dụng điện để làm mát đã trực tiếp làm giảm bớt áp lực tiêu thụ điện năng từ lưới điện quốc gia. Thêm vào đó, việc lắp đặt các tấm pin trên mái còn giúp hạ nhiệt độ bề mặt mái nhà từ 2 - 3 độ C, làm giảm công suất tiêu thụ của hệ thống điều hòa không khí và tiết kiệm điện năng.
Việc đẩy mạnh phát triển điện mặt trời mái nhà hợp chặt chẽ với phong trào thực hành tiết kiệm điện sâu rộng góp phần đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia.
Cũng theo ông Hà Đăng Sơn, nếu các cơ chế của Bộ Công Thương được thúc đẩy mạnh mẽ theo hướng tự sản xuất, tự tiêu thụ, người dân và doanh nghiệp sẽ giảm được đáng kể chi phí nhờ hạn chế sử dụng điện ở các bậc thang giá cao. Riêng đối với các doanh nghiệp, đây còn là giải pháp có ý nghĩa chiến lược khi phục vụ tiêu chuẩn xanh của các thị trường xuất khẩu lớn, điển hình là thị trường châu Âu. Về lâu dài, việc kết hợp điện mặt trời mái nhà với các giải pháp lưu trữ năng lượng sẽ nâng cao năng lực bảo đảm an toàn cung ứng điện của toàn quốc.
Để tạo hành lang pháp lý thúc đẩy nguồn năng lượng này, ông Bùi Quốc Hùng, Phó Cục trưởng Cục Điện lực, Bộ Công Thương cho biết, trong năm 2025, Bộ Công Thương đã trình Chính phủ ban hành Nghị định số 58/2025/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều của Luật Điện lực về phát triển điện năng lượng tái tạo, điện năng lượng mới. Văn bản này đề xuất một số cơ chế khuyến khích cụ thể nhằm động viên phát triển hệ thống điện mặt trời mái nhà, đặc biệt là quy định cho phép bán phần điện năng dư thừa vào lưới điện quốc gia. Tuy nhiên, quá trình thực thi trong thực tiễn vẫn còn ghi nhận một số vướng mắc nhất định.
Ông Bùi Quốc Hùng, Phó Cục trưởng Cục Điện lực, Bộ Công Thương.
Để bảo đảm phù hợp với thực tế, Bộ Công Thương hiện đang trình Chính phủ xem xét ban hành Nghị định sửa đổi Nghị định số 58/2025/NĐ-CP, tạo điều kiện thuận lợi nhất cho quá trình phát triển hệ thống điện mặt trời mái nhà theo mô hình tự sản xuất, tự tiêu thụ. Bên cạnh đó, căn cứ theo quy định của Luật Điện lực, Hội đồng nhân dân cấp tỉnh tại các địa phương cũng xây dựng các chính sách đặc thù nhằm khuyến khích phát triển mô hình này tại địa bàn quản lý.
Đáng chú ý, Bộ Công Thương vừa ban hành Thông tư về thị trường điện, trong đó có hướng dẫn cụ thể về việc thực hiện cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA). Điểm mới quan trọng là tiêu chuẩn tham gia áp dụng cho khách hàng sử dụng điện lớn đã được hạ từ mức công suất 200.000 kWh/tháng trở lên xuống còn 20.000 kWh/tháng. Như vậy, các hệ thống điện mặt trời mái nhà tại các khu công nghiệp, nhà xưởng nếu đáp ứng đủ điều kiện về sản lượng này đều có quyền tham gia cơ chế DPPA. Đây được dự báo sẽ là giải pháp mở đường cho rất nhiều đơn vị trong các khu công nghiệp triển khai đồng loạt trong thời gian tới.
Đồng bộ các giải pháp tiết kiệm điện, chủ động đi đầu trong toàn hệ thống
Thực hiện kế hoạch tăng cường thực thi tiết kiệm điện và phát triển điện mặt trời mái nhà theo Chỉ thị số 10/CT-TTg về việc tăng cường thực thi tiết kiệm điện và phát triển điện mặt trời mái nhà của Thủ tướng Chính phủ, ông Ngô Sơn Hải, Phó Tổng giám đốc Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) cho biết, tập đoàn đã ban hành kế hoạch triển khai xuyên suốt và giao nhiệm vụ cụ thể cho từng nhóm đơn vị thành viên.
Ông Ngô Sơn Hải, Phó Tổng giám đốc Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN).
"Về công tác quản lý nội bộ, EVN áp dụng chỉ tiêu tiết kiệm điện cụ thể vào kế hoạch công tác năm, đồng thời gắn chặt kết quả thực hiện với việc đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của người đứng đầu từng đơn vị. Đối với hệ thống khách hàng, với quy mô hơn 32 triệu đối tác và chiếm hơn 90% thị phần cả nước, tập đoàn đã đẩy mạnh tuyên truyền, vận động cũng như cung cấp dịch vụ tư vấn giải pháp tiết kiệm điện sâu rộng", ông Ngô Sơn Hải chia sẻ tại toạ đàm.
Nhằm số hóa công tác quản lý, EVN đã xây dựng hệ thống theo dõi và cảnh báo sớm các trường hợp có mức tiêu thụ điện tăng trưởng bất thường. Khách hàng có thể chủ động giám sát và điều chỉnh hành vi sử dụng điện thông qua ứng dụng chăm sóc khách hàng của 5 tổng công ty điện lực và ứng dụng dùng chung của tập đoàn. Các tổng công ty và trung tâm chăm sóc khách hàng được yêu cầu chủ động theo dõi sát sao dữ liệu, kịp thời phối hợp với khách hàng để kiểm tra, khắc phục nếu phát hiện nguy cơ rò rỉ điện.
Song song với đó, EVN phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương trong công tác kiểm tra tính tuân thủ pháp luật về sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả, đồng thời triển khai chương trình quản lý nhu cầu điện và điều chỉnh phụ tải (DR) nhằm giảm công suất đỉnh của hệ thống, hạn chế huy động các nguồn điện có chi phí giá thành cao. Lãnh đạo EVN khẳng định, công tác tiết kiệm điện cần được thực hiện thường xuyên, liên tục chứ không chỉ tập trung tại miền Bắc hay trong các giai đoạn cao điểm nắng nóng.
Đối với nguồn điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ, EVN tăng cường hỗ trợ trực tuyến để người dân và doanh nghiệp thuận tiện tra cứu, thực hiện chính sách. Để làm gương, EVN đã chủ động triển khai lắp đặt hệ thống tại hầu hết các trụ sở làm việc của tập đoàn và đang tiếp tục rà soát các địa điểm phù hợp tại các cơ sở sản xuất để tiếp tục mở rộng mô hình này trong thời gian tới.
Từ thực tiễn có thể thấy, việc đảm bảo cung ứng điện, đặc biệt trong các giai đoạn cao điểm mùa khô không còn là nhiệm vụ đơn lẻ của ngành điện, mà đòi hỏi sự chung tay, đồng lòng từ toàn xã hội. Việc đẩy mạnh phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ kết hợp chặt chẽ với phong trào thực hành tiết kiệm điện sâu rộng chính là chìa khóa mang tính chiến lược. Khi các nút thắt về cơ chế, chính sách tiếp tục được khơi thông, mô hình này không chỉ trực tiếp giảm tải áp lực cho hệ thống lưới điện quốc gia mà còn tạo động lực mạnh mẽ thúc đẩy lộ trình chuyển dịch năng lượng xanh, bảo đảm an ninh năng lượng vững chắc và đồng hành cùng sự phát triển bền vững của nền kinh tế đất nước.
Phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ và tăng cường thực hành tiết kiệm điện là những giải pháp căn cơ, mang tính chiến lược. Mỗi hành động thiết thực của người dân và doanh nghiệp sẽ góp phần giảm bớt áp lực cung ứng, bảo đảm an toàn vận hành hệ thống điện quốc gia.
