Khai mở động lực từ biển
Ngày 28/7/2026, Ban Chấp hành Trung ương Đảng ban hành Nghị quyết số 20-NQ/TW về xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh. Nghị quyết ra đời trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, đặt ra yêu cầu tăng trưởng nhanh, bền vững, xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.
Trong tổng thể các chủ trương lớn của Trung ương về đổi mới mô hình tăng trưởng, phát triển khoa học, công nghệ, hoàn thiện thể chế và đẩy mạnh hội nhập quốc tế, Nghị quyết số 20-NQ/TW có ý nghĩa đặc biệt khi xác lập tầm nhìn mới về biển, coi biển là không gian phát triển chiến lược và là nguồn lực quan trọng cho sự phát triển đất nước.
TS. Dư Văn Toán, chuyên gia về môi trường, biển và hải đảo, Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn, Môi trường và Biển.
Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, TS. Dư Văn Toán, chuyên gia về môi trường, biển và hải đảo, Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn, Môi trường và Biển (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho rằng, điểm đáng chú ý của Nghị quyết số 20-NQ/TW là sự chuyển mạnh về tư duy từ khai thác biển sang quản trị biển hiện đại; từ phát triển kinh tế ven biển, kinh tế biển theo từng ngành sang phát triển quốc gia biển mạnh; từ quản lý theo ngành sang quản trị tổng hợp, thống nhất không gian biển quốc gia.
“Đây là thay đổi có ý nghĩa rất lớn, bởi biển không còn được nhìn đơn thuần như không gian để khai thác dầu khí, đánh bắt hải sản, vận tải hay du lịch, mà trở thành một không gian phát triển chiến lược, nơi hội tụ các lợi ích về kinh tế, quốc phòng, an ninh, khoa học, công nghệ, môi trường, đối ngoại và hội nhập quốc tế”, TS. Dư Văn Toán nhấn mạnh.
Theo TS. Dư Văn Toán, sau 8 năm thực hiện Nghị quyết số 36-NQ/TW về Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, Nghị quyết số 20-NQ/TW đánh giá nhận thức về vị trí, vai trò của biển đã được nâng lên rõ rệt.
“Thể chế, chính sách và pháp luật về biển tiếp tục được hoàn thiện; hạ tầng, cảng biển, khu kinh tế, khu công nghiệp và đô thị ven biển được quan tâm đầu tư; khoa học, công nghệ biển được chú trọng”, TS. Dư Văn Toán phân tích.
Việt Nam có hơn 3.260 km bờ biển, vùng đặc quyền kinh tế rộng lớn, hệ thống đảo, quần đảo, cảng biển, luồng hàng hải và nguồn tài nguyên biển phong phú. Nhưng lợi thế tự nhiên chỉ trở thành sức mạnh kinh tế khi có thể chế phù hợp, hạ tầng đồng bộ, công nghệ hiện đại, nguồn nhân lực chất lượng cao và những doanh nghiệp đủ năng lực tham gia chuỗi giá trị toàn cầu.
Nghị quyết số 20-NQ/TW vì thế có điểm rất quan trọng là coi khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và nguồn nhân lực chất lượng cao là động lực phát triển quốc gia biển mạnh; đồng thời đặt yêu cầu phát triển các ngành kinh tế biển hiện đại, xanh, thông minh và các ngành, lĩnh vực biển mới.
“Đây chính là không gian để những lĩnh vực như điện gió ngoài khơi, hydrogen xanh, amoniac xanh, nuôi biển công nghệ cao, công nghệ sinh học biển, khử mặn nước biển, điện sóng, điện thủy triều và điện hải lưu phát triển”, TS. Dư Văn Toán cho biết.
Kiến tạo hệ sinh thái công nghiệp biển
Đáng chú ý, Nghị quyết số 20-NQ/TW đặt mục tiêu đến năm 2030 phát triển các dự án điện gió ngoài khơi có công suất 6-10 GW. Đây không chỉ là một mục tiêu về năng lượng. Nếu được triển khai đúng hướng, điện gió ngoài khơi có thể trở thành một trong những ngành công nghiệp nền tảng của kinh tế biển, kéo theo hàng loạt ngành phụ trợ như khảo sát biển, thiết kế, chế tạo thiết bị, đóng tàu chuyên dụng, cảng biển, logistics, xây dựng công trình ngoài khơi, cáp điện, dịch vụ kỹ thuật, bảo dưỡng và đào tạo nhân lực.
“Chúng ta không nên nhìn điện gió ngoài khơi chỉ bằng số MW được lắp đặt hoặc số kWh được phát lên lưới. Giá trị lớn hơn nằm ở khả năng hình thành hệ sinh thái công nghiệp biển mới”, TS. Dư Văn Toán lưu ý.
Nghị quyết số 20-NQ/TW được kỳ vọng tạo đột phá cho kinh tế biển, biến lợi thế tự nhiên thành động lực tăng trưởng.
Nghị quyết số 20-NQ/TW nêu rõ, biển, đảo Việt Nam gắn liền với chủ quyền thiêng liêng của Tổ quốc, không gian sinh tồn và phát triển của đất nước, cửa ngõ giao lưu quốc tế và là nền tảng quan trọng của sức mạnh tổng hợp quốc gia.
Xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh là chiến lược phát triển đất nước lâu dài, gắn chặt với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; mọi quy hoạch, chiến lược, chương trình phát triển đất nước đều phải phục vụ yêu cầu bảo vệ chủ quyền, quyền chủ quyền, quyền tài phán quốc gia; nâng cao năng lực phòng thủ và bảo vệ lợi ích quốc gia trên biển; giữ vững môi trường hòa bình, ổn định.
Việt Nam phải có nền quản trị biển hiện đại; kinh tế biển phát triển hiệu quả; khoa học, công nghệ biển tiên tiến; môi trường biển bền vững; văn hóa biển giàu bản sắc; cộng đồng cư dân ven biển, trên đảo giàu mạnh; quốc phòng, an ninh biển đảo được giữ vững, hội nhập quốc tế thực chất, hiệu quả; vị thế, uy tín quốc tế ngày càng cao.
Mục tiêu đến năm 2030 là xây dựng nền tảng vững chắc để Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh; hình thành hệ thống quản trị biển quốc gia hiện đại, thống nhất, đồng bộ, dựa trên khoa học, công nghệ và dữ liệu số; quản lý, khai thác, sử dụng hiệu quả, bền vững tài nguyên và không gian biển; từng bước làm chủ biển xa, biển sâu và các không gian phát triển mới trên biển; đồng thời bảo vệ môi trường, bảo tồn và phục hồi hệ sinh thái biển.
Kinh tế biển phát triển hiện đại, có năng lực cạnh tranh cao. Đời sống nhân dân vùng ven biển, hải đảo được nâng cao; văn hóa biển được gìn giữ và phát huy. Quốc phòng, an ninh, chủ quyền, quyền chủ quyền và quyền tài phán quốc gia trên biển được giữ vững; vị thế, uy tín và vai trò của Việt Nam được nâng cao.
Với Nghị quyết số 20-NQ/TW, Việt Nam đặt mục tiêu cao hơn là xây dựng quốc gia biển mạnh dựa trên nền quản trị hiện đại, khai thác hiệu quả các lợi thế của biển và từng bước làm chủ những không gian phát triển mới trên biển.
