Nghị quyết 253: Chính sách 'dẫn đường' cho năng lượng tăng tốc

Sáng 29/1, Báo Công Thương tổ chức diễn đàn "Hiện thực hóa cơ chế, chính sách phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2026 - 2030".

Chính sách "dẫn đường" cho tăng trưởng năng lượng

Trao đổi tại phiên thảo luận, TS. Phan Đức Hiếu - Ủy viên Ủy ban Kinh tế của Quốc hội, Đại biểu Quốc hội Khóa XV cho hay, trên cơ sở tinh thần Nghị quyết 70-NQ/TW của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, Quốc hội khóa XV đã thông qua Nghị quyết số 253/2025/QH15 ngày 11/12/2025, quy định về các cơ chế, chính sách phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2026-2030. Với những cơ chế, chính sách mang tính đột phá, Nghị quyết được kỳ vọng sẽ tạo ra tác động sâu rộng đối với phát triển kinh tế - xã hội đất nước.

Liên quan đến quá trình xây dựng nghị quyết, theo ông Hiếu, Ủy ban Kinh tế của Quốc hội đã tham gia góp ý, thẩm tra dự thảo. Nghị quyết được cấu trúc xoay quanh 4 nhóm nội dung quan trọng.

Thứ nhất, nhóm cơ chế, chính sách nhằm tháo gỡ vướng mắc cho phát triển nguồn điện, tức là các dự án phát điện.

Thứ hai, nhóm nội dung liên quan đến hạ tầng điện. Bởi nếu có nguồn điện mà không có hạ tầng truyền tải thì hệ thống không thể vận hành hiệu quả. Do đó, Nghị quyết 253 dành một nhóm chính sách riêng để tháo gỡ các vướng mắc về hạ tầng điện.

Thứ ba, nhóm nội dung liên quan đến thị trường điện, bao gồm các cơ chế mua - bán điện. Phát triển nguồn điện và hạ tầng điện cuối cùng đều phải hướng tới việc đưa điện vào thị trường, bảo đảm việc mua - bán điện diễn ra thông suốt.

Thứ tư, nhóm các cơ chế mang tính xuyên suốt như: cơ chế tài chính, cơ chế chia sẻ rủi ro và một số chính sách hỗ trợ khác. Nhóm nội dung này tạo nền tảng để ba nhóm còn lại có thể triển khai hiệu quả trên thực tế.

Riêng đối với nội dung phát triển nguồn điện, đây là nhóm chính sách xử lý những vấn đề cốt lõi của quá trình đầu tư. Theo quy trình đầu tư thông thường, một dự án điện phải trải qua nhiều bước, từ chấp thuận chủ trương đầu tư gắn với sự phù hợp quy hoạch, lựa chọn nhà đầu tư theo quy định của pháp luật về đấu thầu, đấu giá, đầu tư cho đến việc tiếp cận đất đai theo các cơ chế của Luật Đất đai. Bên cạnh đó còn có những đặc thù như dự án trên đất liền, trên biển hay kết hợp cả hai không gian.

"Về bản chất phát triển nguồn điện cũng tuân theo quy trình đầu tư đó. Vấn đề đặt ra là tháo gỡ ở đâu và tháo gỡ như thế nào? Trọng tâm của Nghị quyết 253 là rút ngắn thời gian triển khai dự án thông qua việc đơn giản hóa thủ tục, giảm bớt điều kiện không cần thiết và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền" - ông Phan Đức Hiếu nói.

Tháo "nút thắt" quy hoạch

Đồng quan điểm, ông Đoàn Ngọc Dương - Phó Viện trưởng Viện Năng lượng (Bộ Công Thương) - cho rằng, nhóm chính sách có tác động mạnh mẽ nhất của Nghị quyết 253 là đơn giản hóa thủ tục, phân cấp, phân quyền và cơ chế cập nhật điều chỉnh quy hoạch.

Ông phân tích, bước đầu tiên trong quá trình đầu tư một dự án điện yêu cầu phải phù hợp với quy hoạch theo quy định của pháp luật về đầu tư và xây dựng. Trong thực tế, khi lập quy hoạch quốc gia cũng như kế hoạch thực hiện quy hoạch, việc xác định danh mục các dự án điện cụ thể với quy mô công suất, thời điểm và năm vận hành dự kiến hết sức cần thiết. Trên cơ sở danh mục này, các địa phương và nhà đầu tư mới có căn cứ để lựa chọn và triển khai dự án.

Tuy nhiên, trước đây, bất kỳ điều chỉnh nào liên quan đến các thông số chính của dự án đều phải chờ đến kỳ điều chỉnh quy hoạch. Theo quy định chung của pháp luật về quy hoạch, việc điều chỉnh định kỳ thường là 5 năm một lần. Ngay cả trong trường hợp điều chỉnh theo trình tự rút gọn thì thủ tục cũng phức tạp và phạm vi điều chỉnh rất hạn chế.

Điểm mới và đột phá của Nghị quyết 253 nằm ở cơ chế cập nhật, điều chỉnh quy hoạch. Theo đó, thẩm quyền điều chỉnh quy hoạch quốc gia được giao cho Bộ trưởng Bộ Công Thương, còn đối với phương án phát triển điện lực của địa phương thì thuộc thẩm quyền của Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh.

"Cách tiếp cận này tạo ra sự chủ động rất lớn trong tổ chức thực hiện. Đây là một chính sách mới, mang tính đột phá và trực tiếp giải quyết vướng mắc kéo dài liên quan đến cập nhật, điều chỉnh quy hoạch điện" - ông Đoàn Ngọc Dương thông tin.

Cũng theo lãnh đạo Viện Năng lượng, trong quá trình xây dựng Luật Điện lực năm 2024, Bộ Công Thương đã từng đề xuất các cơ chế phân cấp tương tự. Tuy nhiên, do những băn khoăn về tính tương thích với các luật khác, các đề xuất này chưa thể triển khai một cách đầy đủ.

"Với Nghị quyết 253, những vướng mắc đó đã được tháo gỡ ở cấp độ chính sách, tạo hành lang pháp lý rõ ràng hơn cho việc điều chỉnh quy hoạch và qua đó thúc đẩy đầu tư phát triển điện lực trong giai đoạn tới" - ông Đoàn Ngọc Dương nhấn mạnh.

Từ góc nhìn quốc tế, ông Bùi Vĩnh Thắng - Giám đốc Quốc gia tại Việt Nam của Hội đồng Năng lượng Gió toàn cầu (GWEC) nhấn mạnh, các cơ chế chính sách trong Nghị quyết 253 phản ánh rõ tinh thần Nghị quyết 70-NQ/TW với định hướng tạo đột phá thể chế cho phát triển ngành năng lượng Việt Nam.

Về lĩnh vực điện gió ngoài khơi, các cơ chế được phản ánh trong Nghị quyết 253 sẽ được cụ thể hóa thông qua dự thảo nghị định hướng dẫn do Bộ Công Thương xây dựng đang tạo ra thay đổi rất căn bản trong cách tiếp cận.

Theo tinh thần của Nghị quyết 253, các dự án điện gió ngoài khơi sẽ không thực hiện đấu thầu mà được giao trực tiếp. Cụ thể, các dự án trong giai đoạn 2026-2030 sẽ do Thủ tướng Chính phủ giao, giai đoạn 2031-2035 sẽ giao cho các địa phương. Cơ chế giao trực tiếp này giúp rút gọn đáng kể thủ tục cấp phép, qua đó cho phép các nhà đầu tư tham gia phát triển dự án nhanh hơn rất nhiều so với trước đây.

"Chúng tôi tin tưởng với cơ chế này, tiến trình triển khai điện gió ngoài khơi tại Việt Nam sẽ có những bước chuyển rất rõ nét", ông Thắng nói và cho hay, thực tế ngay trong năm nay các hoạt động khảo sát ngoài biển như triển khai tàu lắp đặt, thiết bị khảo sát sẽ được tiến hành.

"Ngành điện gió ngoài khơi của Việt Nam là lĩnh vực đã được chuẩn bị và ấp ủ trong nhiều năm. Với các cơ chế mới từ Nghị quyết 253, từ năm 2026 có thể coi là thời điểm ngành điện gió ngoài khơi chính thức được khởi động" - đại diện GWEC nhấn mạnh.

Tại diễn đàn, các đại biểu tập trung phân tích, làm rõ nhiều nội dung trọng tâm của Nghị quyết 253, gồm: hoàn thiện hạ tầng thông tin phục vụ quản lý và vận hành hệ thống năng lượng; tháo gỡ vướng mắc về thủ tục hành chính, phê duyệt dự án và đất đai; đề xuất giải pháp phát triển điện gió ngoài khơi; phát triển hệ thống lưu trữ năng lượng. Qua đó, góp phần chuyển hóa các định hướng, chủ trương lớn thành giải pháp chính sách cụ thể, khả thi trong giai đoạn 2026 - 2030.