Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV (Hội nghị Trung ương 2 khóa XIV) diễn ra từ ngày 23-25/3 tại Hà Nội, đã xem xét, thảo luận và quyết định nhiều nội dung đặc biệt quan trọng, trực tiếp liên quan đến chất lượng lãnh đạo, cầm quyền của Đảng; hiệu lực, hiệu quả thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của cả hệ thống chính trị; cũng như sự phát triển bền vững của đất nước trong giai đoạn 2026-2031, và những năm tiếp theo.
Liên quan đến những nội dung tại Hội nghị Trung ương 2, phóng viên Báo Công Thương đã có cuộc trao đổi với TS. Nguyễn Văn Đáng, nhà nghiên cứu Quản trị công và Chính sách, giảng viên Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh.
Định hình tâm thế và tư duy, dẫn dắt hành động
- Ông đánh giá như thế nào về ý nghĩa tổng thể của Hội nghị Trung ương 2 trong bối cảnh hiện nay?
TS. Nguyễn Văn Đáng: Diễn ra ngay sau khi chúng ta vừa hoàn thành cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khoá XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp, Hội nghị Trung ương 2 khóa XIV là một sự kiện chính trị quan trọng khi đất nước đang bước vào giai đoạn thực hiện những quyết sách chiến lược được thông qua tại Đại hội toàn quốc lần thứ XIV của Đảng. Như Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh trong bài phát biểu khai mạc, Hội nghị Trung ương 2 sẽ củng cố nhận thức chính trị, định vị hành lang pháp lý, quy tắc vận hành, nguyên tắc kỷ luật, chuẩn mực hành động… trong toàn hệ thống chính trị.
TS. Nguyễn Văn Đáng, nhà nghiên cứu Quản trị công và chính sách, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh. Ảnh: NVCC
Chẳng hạn, yêu cầu về “Bốn kiên định chính trị, tư tưởng” tuy không mới nhưng lại mang ý nghĩa nền tảng. Bởi bất kỳ quốc gia hay tổ chức chính trị nào cũng cần một hệ giá trị, nguyên tắc tư tưởng để làm điểm tựa, lăng kính để nhìn nhận các vấn đề hiện tại, định hình tương lai mà chúng ta sẽ hướng đến. Nền tảng tư tưởng chính trị, vì vậy, không chỉ là câu chuyện riêng của Đảng, mà sẽ trực tiếp chi phối nhận thức, hành vi của từng cán bộ, đảng viên, cũng như các quyết sách và hành động của bộ máy nhà nước. Cùng với đó, Hội nghị Trung ương 2 cũng thảo luận những vấn đề như triển khai các quyết sách chiến lược, công tác kiểm tra, giám sát...đều là những hoạt động then chốt trong công tác lãnh đạo của Đảng. Mục đích là để các chủ trương, chính sách được triển khai nghiêm túc, từ đó có thể tạo ra những chuyển biến tích cực, thực chất cho đất nước trong thời gian sắp tới.
Một nội dung hệ trọng của Hội nghị Trung ương 2 là xem xét công tác nhân sự cho các vị trí lãnh đạo các cơ quan Nhà nước, nhiệm kỳ 2026-2031. Đây chính là lực lượng sẽ trực tiếp tổ chức thực hiện các quyết sách của Đảng đã được xác định tại Đại hội XIV và các hội nghị Trung ương trước đó. Vì vậy, Hội nghị Trung ương lần này có ý nghĩa rất quan trọng, không chỉ ở hiện tại mà còn có thể tác động đến sự phát triển của đất nước trong dài hạn. Có thể khẳng định, Hội nghị Trung ương 2 vừa thiết lập đội ngũ lãnh đạo các cơ quan Nhà nước, định hình tâm thế và tư duy, định hình khuôn khổ thể chế để dẫn dắt hành động của cả hệ thống chính trị trong thời gian tới. Chất lượng đội ngũ nhân sự cho nhiệm kỳ mới sẽ ảnh hưởng quyết định đến khả năng chuyển hóa các chủ trương của Đảng thành những chính sách công cụ thể, tạo ra tác động thực tế đối với nền kinh tế và đời sống xã hội.
Cốt lõi là phải chuyển biến thực chất
- Tại Hội nghị Trung ương 2, Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh "Bốn nguyên tắc" cốt lõi về tăng trưởng kinh tế, trong đó đề cao tăng trưởng thực chất, hàm lượng tri thức cao và tuyệt đối không đánh đổi chất lượng lấy tốc độ. Ông có thể phân tích sâu hơn về những nguyên tắc này và những động lực then chốt nào giúp chúng ta duy trì được mức tăng trưởng cao, bền vững mà vẫn bảo đảm ổn định vĩ mô?
TS. Nguyễn Văn Đáng: Những nguyên tắc này rất rõ ràng. Trước hết, tăng trưởng kinh tế hiện là vấn đề mà mọi lực lượng trong xã hội, mọi cơ quan, đơn vị đều đặc biệt quan tâm. Bởi mục tiêu chúng ta đặt ra là tăng trưởng hai con số ngay từ năm 2026, thậm chí duy trì đến năm 2030. Đây là một thách thức rất lớn, tạo nhiều áp lực. Tuy nhiên, khi Ban Chấp hành Trung ương Đảng đã khẳng định quyết tâm theo đuổi mục tiêu này thì đó là một quyết tâm chính trị cần phải được nỗ lực thực hiện. Tổng Bí thư Tô Lâm cũng đã quán triệt tinh thần kiên định theo đuổi mục tiêu tăng trưởng hai con số, đồng nghĩa với việc đặt ra một yêu cầu rất cao đối với toàn bộ hệ thống chính trị và nền kinh tế là làm thế nào để hiện thực hóa được mức tăng trưởng cao trong cả nhiệm kỳ XIV. Đi cùng với quyết tâm đó, Tổng Bí thư Tô Lâm cũng nhấn mạnh những yêu cầu hết sức rõ ràng.
Thứ nhất, tăng trưởng phải là tăng trưởng thực chất, không phải là sự thổi phồng bằng các con số. Điều này thể hiện một cách tiếp cận rất duy lý và khách quan là chúng ta hướng tới tăng trưởng thật, không phải tăng trưởng bằng mọi giá hay chỉ tồn tại trên giấy tờ. Tăng trưởng thực chất nghĩa là sự phát triển đó phải được phản ánh rõ trong đời sống của người dân và nền kinh tế. Chẳng hạn, số lượng doanh nghiệp có tăng lên hay không, quy mô sản xuất có mở rộng hay không, thị trường hàng hóa có phong phú hơn không, thu nhập của người lao động và mức sống của người dân có được cải thiện sau một khoảng thời gian nhất định hay không?
Thứ hai, tăng trưởng phải gắn với các yêu cầu phát triển bền vững. Tức là không đánh đổi tăng trưởng kinh tế bằng mọi giá, không chấp nhận hy sinh môi trường hay các vấn đề xã hội. Nói cách khác, sự giàu có và thịnh vượng của nền kinh tế phải đi kèm với việc bảo vệ môi trường, đồng thời giải quyết tốt các vấn đề xã hội, hướng tới công bằng và tiến bộ. Thực tế cho thấy, nếu chỉ chạy theo tốc độ tăng trưởng, dựa vào đầu tư hoặc thu hút doanh nghiệp mà thiếu kiểm soát, có thể đạt kết quả nhanh trong ngắn hạn nhưng lại để lại hệ lụy lớn. Bên cạnh đó, tăng trưởng nhanh cũng có thể tạo ra của cải, nhưng nếu lợi ích chỉ tập trung vào một nhóm nhỏ có lợi thế về thông tin và nguồn lực, thì sẽ dẫn đến bất bình đẳng xã hội, thậm chí là bất công nếu khoảng cách này bị nới rộng quá mức.
Chính vì vậy, về mặt quán triệt chủ trương, những định hướng nêu trên là rất đúng đắn nhưng cũng chính những yêu cầu đó đang đặt ra một thách thức rất lớn cho đội ngũ cán bộ lãnh đạo ở mọi cấp, cũng như toàn bộ hệ thống chính trị là làm thế nào để triển khai một cách nhất quán, hiệu quả trong thực tiễn. Do đó, việc quán triệt về nhận thức, chủ trương, cũng như các nguyên tắc là cần thiết. Nó không chỉ mang tính định hướng, nhắc nhở, mà còn là sự cam kết công khai trước người dân rằng chúng ta theo đuổi một mô hình phát triển thực chất, văn minh, không dựa vào hình thức hay con số, mà hướng tới những thay đổi thực sự.
Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV. Ảnh: Thống Nhất/TTXVN
Tuy nhiên, cùng với quyết tâm chính trị, cũng cần nhìn nhận rõ các mục tiêu tăng trưởng mà chúng ta hướng đến là những thách thức rất lớn đối với toàn bộ hệ thống chính trị và nền kinh tế. Về mặt cá nhân, với tư cách là một công dân và một nhà nghiên cứu, tôi hoàn toàn ủng hộ vì đây là mục tiêu cần thiết. Nhưng điều quan trọng không chỉ nằm ở mục tiêu, mà ở cách thức và lộ trình thực hiện. Người dân chắc chắn sẽ ủng hộ, bởi nếu đạt được, nó sẽ tạo ra những thay đổi tích cực cho đất nước.
Tuy nhiên, để vượt qua thách thức này, các cơ quan nhà nước, cũng như từng cá nhân lãnh đạo, đặc biệt là những người đứng đầu, những người trực tiếp hoạch định và thực thi chính sách cần chuyển hóa quyết tâm, chủ trương lãnh đạo thành các kế hoạch hành động cụ thể, thành các chính sách rõ ràng, minh bạch và có sức thuyết phục. Chỉ khi đó, mục tiêu mới có thể trở thành hiện thực. Có thể nói, đến thời điểm hiện tại, các chủ trương đang được bàn thảo rất quyết liệt, quyết tâm chính trị là rất rõ. Nhưng sự thay đổi thực sự chỉ đến từ hành động. Và hành động của Nhà nước chính là hệ thống chính sách cụ thể được ban hành và thực thi trong thời gian tới.
- Sau Hội nghị Trung ương 2, theo ông các bộ, ngành, địa phương cần chuẩn bị những gì để hiện thực hóa các nội dung của hội nghị
TS. Nguyễn Văn Đáng: Hội nghị Trung ương 2, về bản chất, là hội nghị quán triệt tinh thần, chủ trương, và các quyết sách đã được thông qua tại Đại hội XIV, cũng như trong các nghị quyết chuyên đề về giáo dục, y tế, kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân…Vì vậy, trong giai đoạn hiện nay, tùy từng lĩnh vực, từng ngành, nhiệm vụ đặt ra là phải bám sát các quyết sách đã được xác định, đồng thời căn cứ vào chương trình, kế hoạch hành động của Chính phủ để tổ chức triển khai.
Do đó, sau khi kiện toàn các chức danh lãnh đạo các cơ quan Nhà nước, từng bộ, ngành cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn các quyết sách, rà soát lại chương trình hành động, từ đó cụ thể hóa thành các nội dung chi tiết, sát thực tiễn hơn. Chỉ khi xem xét và thực hiện các kế hoạch chi tiết, chúng ta mới có thể nhận diện rõ vấn đề: Liệu có khả thi hay không, vướng ở đâu, cần tháo gỡ như thế nào. Trên cơ sở đó mới có thể đề xuất chính sách mới hoặc điều chỉnh các chính sách hiện hành. Nếu chỉ dừng ở mức định hướng chung, việc triển khai sẽ khó đạt hiệu quả.
Vì vậy, trách nhiệm của từng bộ, ngành là phải nghiên cứu kỹ các quyết sách liên quan đến lĩnh vực của mình, đối chiếu với chương trình hành động của Chính phủ để xác định rõ là cần làm gì, điều chỉnh gì, bổ sung gì nhằm thực hiện hiệu quả Nghị quyết Đại hội XIV. Đây là công việc không hề đơn giản, khi chuyển từ quyết sách chính trị sang giai đoạn hoạch định và thực thi chính sách, độ phức tạp tăng lên rất nhiều. Ở cấp độ Đại hội, việc thống nhất chủ trương có thể thuận lợi; nhưng khi hành động trong thực tiễn, chẳng hạn như sửa đổi chính sách hay đề xuất cơ chế mới trong từng ngành, từng lĩnh vực, thì đó là câu chuyện đòi hỏi nhiều công sức, trí tuệ.
Do đó, điều cần thiết là tinh thần lăn xả, sự tận hiến của đội ngũ lãnh đạo, cùng với việc mở rộng không gian tham gia cho các lực lượng trong xã hội. Qua đó, chúng ta có thể từng bước phát hiện vấn đề, điều chỉnh chính sách, hoặc xây dựng chính sách mới, hướng tới thực hiện thành công các mục tiêu đã đề ra. Đây là nhiệm vụ mang tính hệ thống, có tính liên ngành và liên cấp, không phải là trách nhiệm riêng của bất kỳ bộ, ngành nào. Chính vì vậy, bối cảnh hiện nay đặt ra yêu cầu rất cao đối với quản trị thực thi, cụ thể là năng lực điều hành và tổ chức thực hiện. Để đạt được mục tiêu, chúng ta không thể chỉ dừng ở quyết tâm hay khẩu hiệu, mà điều cần thiết hơn là hành động thực chất, quyết liệt, và kiên định.
Xin cảm ơn ông!
Hội nghị Trung ương 2 có ý nghĩa nền tảng trong việc cụ thể hóa Nghị quyết Đại hội XIV, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị và định hướng phát triển đất nước trong giai đoạn tới.
