Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư hướng tới tăng cường kiểm tra, giám sát hoạt động đầu tư. Đồ họa: Trang Nguyệt
Tăng cường kiểm soát quyền lực trong quản lý hoạt động đầu tư
Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư đang được Bộ Tài chính hoàn thiện nhằm thể chế hóa các chủ trương, định hướng tại Nghị quyết số 10-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài.
Một trong những nội dung trọng tâm được đặt ra là tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị quốc gia và tăng cường giám sát trong quản lý hoạt động đầu tư. Dự thảo đồng thời hướng tới hoàn thiện các cơ chế, rào cản kỹ thuật cần thiết để phòng ngừa tham nhũng, lãng phí, lợi ích nhóm và lợi ích cục bộ trong quá trình xây dựng, tổ chức thực hiện chính sách, pháp luật về đầu tư.
Quá trình xây dựng dự thảo được đặt trên nguyên tắc bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, đồng thời tăng cường kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, lãng phí và tiêu cực. Các quy định được nghiên cứu theo hướng kịp thời ngăn chặn, xử lý nghiêm hành vi tiêu cực, lợi ích nhóm, lợi ích cục bộ trong cả quá trình xây dựng pháp luật và tổ chức thi hành pháp luật.
Đáng chú ý, dự thảo định hướng chuyển dần từ phương thức quản lý hành chính dựa trên tiền kiểm sang cơ chế hậu kiểm rõ ràng, minh bạch. Cùng với việc cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục, định hướng này nhằm giảm chi phí tuân thủ cho người dân, doanh nghiệp, đồng thời bảo đảm yêu cầu quản lý Nhà nước, lợi ích quốc gia và an ninh kinh tế.
Số hóa hoạt động kiểm tra và cơ chế hậu kiểm sau ưu đãi
Tại khoản 14, Điều 1, dự thảo sửa đổi quy định về trách nhiệm quản lý Nhà nước trong lĩnh vực đầu tư, bổ sung khoản 4a sau khoản 4, Điều 44 Luật Đầu tư. Theo đó, các bộ, cơ quan ngang bộ, UBND các tỉnh, thành phố triển khai các hoạt động hỗ trợ, giám sát, kiểm tra, đánh giá đầu tư, đồng thời thực hiện hậu kiểm trên cơ sở quản trị rủi ro, ứng dụng công nghệ số, dữ liệu số và trí tuệ nhân tạo.
Theo khoản 15, Điều 1, dự thảo bổ sung khoản 4a sau khoản 4, Điều 45, quy định việc đánh giá hiệu quả đầu tư phải bảo đảm khách quan, toàn diện, công khai, minh bạch, kết hợp giữa các tiêu chí định tính và định lượng. Giá trị gia tăng thực chất và tác động lan tỏa của dự án được xác định là những căn cứ chủ yếu phục vụ xây dựng, điều chỉnh chính sách.
Đối với chính sách ưu đãi đầu tư đặc biệt, khoản 7, Điều 1 sửa đổi Điều 17 Luật Đầu tư, đồng thời bổ sung nguyên tắc hậu kiểm tại khoản 4a. Dự thảo quy định nhà đầu tư có trách nhiệm báo cáo định kỳ hằng quý, hằng năm; cơ quan Nhà nước có thẩm quyền được thu hồi hoặc điều chỉnh ưu đãi trong trường hợp nhà đầu tư không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ các cam kết đã đăng ký.
Cùng với đó, công tác kiểm tra, giám sát hoạt động đầu tư được hỗ trợ thông qua Cổng một cửa đầu tư quốc gia và Cơ sở dữ liệu quốc gia về đầu tư, theo quy định tại khoản 16, Điều 1 sửa đổi Điều 46 Luật Đầu tư. Việc liên thông thông tin dự án trên phạm vi toàn quốc được kỳ vọng tạo cơ sở cho công tác quản lý, giám sát dựa trên dữ liệu, từng bước giảm sự phụ thuộc vào hồ sơ giấy.
Đồ họa: Trang Nguyệt
Ý kiến đóng góp của Thanh tra Chính phủ nhằm ngăn ngừa cơ chế xin - cho
Trong quá trình xây dựng và hoàn thiện hồ sơ Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư, nhằm thể chế hóa các chủ trương tại Nghị quyết số 10-NQ/TW ngày 8/6/2026 của Bộ Chính trị, Bộ Tài chính đã tổ chức lấy ý kiến rộng rãi từ các bộ, ngành và địa phương liên quan.
Góp ý vào dự thảo luật này, Thanh tra Chính phủ đề xuất nhiều kiến nghị cụ thể nhằm hoàn thiện cơ chế kiểm soát rủi ro pháp lý và tăng cường tính minh bạch của chính sách hỗ trợ đầu tư.
Đối với đề xuất tại khoản 3, Điều 1 dự thảo liên quan đến việc sửa đổi, bổ sung khoản 3a, Điều 8 về cho phép nhà đầu tư nước ngoài sở hữu tối đa 100% vốn điều lệ trong các ngành, nghề hạn chế tiếp cận thị trường khi cần thu hút dự án chiến lược, Thanh tra Chính phủ đã đưa ra những lưu ý cụ thể.
Theo đó, nội dung dự thảo cho phép Chính phủ xem xét, nới lỏng điều kiện tiếp cận thị trường lên tối đa 100% vốn điều lệ đối với nhà đầu tư nước ngoài trong một số ngành, nghề thuộc danh mục hạn chế tiếp cận thị trường khi cần thu hút các dự án chiến lược. Dự kiến áp dụng đối với 11/91 ngành, nghề tiếp cận thị trường có điều kiện (như sản xuất tàu bay; dịch vụ chụp ảnh đặc biệt; kinh doanh dịch vụ giám định sở hữu trí tuệ; đại lý làm thủ tục hải quan,...), vốn đã cho phép liên doanh không giới hạn tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài.
Thanh tra Chính phủ đề nghị ban soạn thảo cần bổ sung quy định chi tiết về các tiêu chí xác định thế nào là "trường hợp cần thiết". Đồng thời, Thanh tra Chính phủ cũng kiến nghị làm rõ quy trình thực hiện cũng như xác định rõ cơ quan chịu trách nhiệm thẩm định yếu tố bảo đảm an ninh, quốc phòng và lợi ích quốc gia, dân tộc. Việc quy định cụ thể các nội dung này được xem là giải pháp cần thiết nhằm kiểm soát chặt chẽ rủi ro an ninh đối với các lĩnh vực nhạy cảm và ngăn ngừa nguy cơ phát sinh cơ chế "xin - cho" trong thực tế.
Bên cạnh đó, đối với quy định về các hình thức hỗ trợ đầu tư mới tại khoản 5, Điều 1 sửa đổi, bổ sung Điều 14 của dự thảo, Thanh tra Chính phủ kiến nghị bổ sung nguyên tắc "hỗ trợ sau đầu tư dựa trên kết quả đầu ra". Đề xuất này nhằm bảo đảm tính thống nhất với định hướng chỉ đạo tại Kết luận số 18-KL/TW ngày 2/4/2026 của Ban Chấp hành Trung ương khóa XIV về việc chuyển trọng tâm thu hút đầu tư từ ưu đãi thuế sang áp dụng cơ chế ưu đãi sau và ưu đãi theo kết quả thực tế. Nhằm tạo điều kiện thuận lợi và tăng khả năng tiếp cận thực tế của doanh nghiệp, Thanh tra Chính phủ cũng đề nghị nghiên cứu bổ sung quy định giao Chính phủ ban hành quy trình quyết toán chi phí hỗ trợ một cách đơn giản và minh bạch.
