Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực
Sáng 21/4, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, Quốc hội thảo luận tại hội trường về kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm giai đoạn 2026 - 2030; công tác thực hành tiết kiệm, chống lãng phí năm 2025 và tình hình thực hiện mục tiêu quốc gia về bình đẳng giới năm 2025.
Tại hội trường, cho ý kiến về việc vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, các đại biểu Quốc hội cho rằng bên cạnh những kết quả tích cực, việc vận hành chính quyền địa phương hai cấp sau sắp xếp đơn vị hành chính đang bộc lộ những bất cập về cơ cấu tổ chức, áp lực biên chế và chế độ đãi ngộ đối với đội ngũ cán bộ cơ sở.
Đánh giá về chủ trương sắp xếp đơn vị hành chính, đại biểu Nguyễn Đặng Ân - đoàn Lạng Sơn khẳng định đây là hướng đi đúng đắn, giúp bộ máy dần ổn định, phục vụ người dân và doanh nghiệp thuận lợi hơn. Tuy nhiên, việc bố trí nhân lực, cơ cấu tổ chức đang bộc lộ một số điểm nghẽn cần điều chỉnh kịp thời để bộ máy hoạt động hiệu lực, hiểu quả hơn.
Đại biểu Nguyễn Đặng Ân - đoàn Lạng Sơn đề nghị gỡ điểm nghẽn trong vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, tạo động lực phát triển.
Theo đại biểu Nguyễn Đặng Ân, về cơ cấu tổ chức, hiện nay các phòng chuyên môn tại đơn vị hành chính cấp xã mới chỉ có Phòng Kinh tế và Phòng Văn hóa - Xã hội (không chuyên sâu). Một phòng chịu sự hướng dẫn của 5 đến 6 Sở dẫn đến quá tải.
"Việc tổ chức các phòng theo Nghị định 370 của Chính phủ cần sớm có văn bản hướng dẫn cụ thể để đảm bảo tính thống nhất trên phạm vi cả nước", đại biểu kiến nghị.
Cũng theo đại biểu Nguyễn Đặng Ân, cán bộ công chức cấp xã nhiều nơi còn thiếu về số lượng; thiếu công chức chuyên môn sâu như xây dựng, giao thông, công nghệ thông tin. Trong khi chức năng, nhiệm vụ, khối lượng công việc được giao rất lớn và thời gian làm việc thực tế với người dân và doanh nghiệp lại lớn hơn nhiều so với trước khi sắp xếp. Chính vì vậy, đại biểu đề nghị có lộ trình đào tạo, đào tạo lại để đáp ứng nhu cầu nguồn nhân lực chất lượng cao cho phát triển.
Ngoài ra, nêu thực trạng số lượng biên chế, đại biểu cũng cho rằng, biên chế trong các đơn vị sự nghiệp giáo dục công lập ở địa phương hiện nay như y tế, giáo dục cũng đang thiếu và yếu; chịu áp lực chỉ tiêu giảm biên chế... do đó cần rà soát tổng thể dựa trên tiêu chí diện tích, dân số và các yếu tố đặc thù như miền núi, biên giới, hải đảo. Đặc biệt, quy định khống chế hợp đồng lao động không quá 70% phần thiếu hụt đang làm mất đi tính linh hoạt trong việc bù đắp nhân lực tại chỗ.
Về người hoạt động không chuyên trách cấp xã, thôn, tổ dân phố, theo Công văn 12 của Ban Chỉ đạo Chính phủ hướng dẫn một số nội dung đối với người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, các tỉnh đã phê duyệt danh sách người hoạt động không chuyên trách nghỉ theo Nghị định 154 tại thời điểm 1/7/2025.
Riêng tỉnh Lạng Sơn hiện còn khoảng trên 330 trường hợp đang được các xã, phường bố trí hỗ trợ công việc tại các phòng, cơ quan, đơn vị cấp xã. Đại biểu cho rằng việc này cũng cần có hướng dẫn cụ thể, trước thời điểm chấm dứt hoạt động vào 31/5/2026.
Sớm ban hành quy định hoạt động thôn, tổ
Đáng chú ý, việc sáp nhập giữa xã và phường thành tổ dân phố tại các tỉnh miền núi đang tạo ra những nghịch lý về quản lý.
"Có những khối phố rộng đến 6,44 km2 nhưng chỉ có 75 hộ dân. Nếu tiếp tục sáp nhập theo tiêu chuẩn dân số, diện tích có thể lên tới 10 km2. Trong điều kiện hạ tầng giao thông và công nghệ thông tin chưa đồng bộ, Bí thư và Trưởng khối rất khó bao quát công việc", đại biểu đoàn Lạng Sơn dẫn chứng và đề nghị xem xét bổ sung tiêu chuẩn của tổ dân phố hình thành do thực hiện sáp nhập giữa xã và phường phải chuyển từ thôn thành tổ dân phố, để phù hợp với thực tiễn chính quyền địa phương hai cấp.
Đồng thời, đại biểu kiến nghị, Chính phủ sớm ban hành nghị định quy định về hoạt động của thôn, tổ dân phố, chế độ chính sách đối với người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố, để địa phương kịp thời tham mưu các nội dung về sắp xếp thôn, tổ dân phố, ban hành các quy định về chế độ chính sách đối với người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố.
Bên cạnh đó, các đại biểu cũng phản ánh tình trạng thiếu hướng dẫn về chế độ chính sách. Ví dụ, cán bộ được điều động đến các xã vùng đồng bào dân tộc thiểu số khu vực III từ ngày 01/07/2025, hiện vẫn chưa rõ mức hưởng trợ cấp lần đầu theo Nghị định 76. Hay như số phận của hơn 330 người hoạt động không chuyên trách tại Lạng Sơn sau thời điểm 31/05/2026, vẫn đang chờ hướng dẫn bố trí.
Bên cạnh nhân lực, hạ tầng làm việc cũng là vấn đề cần quan tâm. Đại biểu Hà Sỹ Huân - đoàn Thái Nguyên cho biết, tại Thái Nguyên, nhiều xã miền núi sau hợp nhất phải bố trí trụ sở làm việc tại 2-3 nơi khác nhau, cách nhau tới hơn 10km, gây khó khăn cho vận hành. Ông kiến nghị, Chính phủ cần có cơ chế đặc thù để các xã này được xây dựng trụ sở tập trung theo quy hoạch.
Về chế độ đãi ngộ, đại biểu tỉnh Thái Nguyên cho rằng mức phụ cấp chức vụ hiện nay của cán bộ cấp xã còn thấp, chưa tương xứng với tính chất công việc đa nhiệm. Cụ thể, trưởng phòng cấp xã chỉ hưởng phụ cấp 0,25 (so với 0,5 ở cấp tỉnh), phó phòng là 0,15 (so với 0,3 ở cấp tỉnh).
"Chính phủ cần có đánh giá tổng thể về chính sách tiền lương, phụ cấp đối với cán bộ, công chức cấp xã, phường để họ yên tâm công tác, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của chính quyền cơ sở", đại biểu Huân đề nghị.
Cán bộ công chức cấp xã nhiều nơi còn thiếu về số lượng về thiếu công chức chuyên môn sâu như xây dựng, giao thông, công nghệ thông tin. Trong khi chức năng, nhiệm vụ, khối lượng công việc được giao rất lớn và thời gian làm việc thực tế với người dân và doanh nghiệp lại lớn hơn nhiều so với trước khi sắp xếp. Chính vì vậy, đại biểu đề nghị có lộ trình đào tạo, đào tạo lại để đáp ứng nhu cầu phát triển, thực tế.
