Đòn bẩy đào tạo nhân lực bán dẫn chất lượng cao

Nút thắt từ đội ngũ giảng viên thiếu kinh nghiệm công nghiệp

Trong công nghiệp bán dẫn, khoảng cách giữa kiến thức học thuật và năng lực làm việc thực tế thể hiện rõ ở những công đoạn đòi hỏi trình độ kỹ thuật cao như thiết kế vi mạch, kiểm thử, đánh giá độ tin cậy và phát triển sản phẩm. Người học không chỉ cần hiểu nguyên lý mà còn phải biết vận dụng kiến thức để giải quyết những vấn đề phát sinh trong quá trình nghiên cứu, thiết kế và vận hành công nghệ.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, TS. Huỳnh Phú Minh Cường, Phó Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh cho biết, Việt Nam hiện thiếu đội ngũ giảng viên có kinh nghiệm thực tế công nghiệp chuyên sâu trong ngành bán dẫn. Đây là một trong những khó khăn đáng chú ý khi các trường đại học đẩy mạnh phát triển những chương trình đào tạo mới, trong khi yêu cầu về chất lượng nhân lực ngày càng cao.

Theo TS. Huỳnh Phú Minh Cường, tại một số quốc gia có ngành bán dẫn phát triển, nhiều giáo sư từng làm việc trong môi trường công nghiệp khoảng 10-20 năm trước khi trở về trường đại học giảng dạy. Quá trình này giúp họ tích lũy kinh nghiệm nghiên cứu, phát triển sản phẩm, xử lý các vấn đề kỹ thuật và hiểu rõ yêu cầu của doanh nghiệp. Trong khi đó, lực lượng giảng viên có nền tảng kinh nghiệm tương tự tại Việt Nam còn ít, khiến việc đưa thực tiễn công nghiệp vào giảng đường gặp không ít khó khăn.

TS. Huỳnh Phú Minh Cường nhấn mạnh, ngành bán dẫn có đặc thù công nghệ phức tạp, yêu cầu người làm việc phải có cả kiến thức đủ rộng và kinh nghiệm thực tế. Có những vị trí sinh viên tốt nghiệp đại học có thể đảm nhiệm, nhưng cũng có những công việc đòi hỏi quá trình tích lũy chuyên môn lâu dài. Vì vậy, đào tạo kỹ sư bán dẫn không thể chỉ dựa vào kiến thức sách vở mà phải tạo điều kiện để người học tiếp cận những vấn đề thực tế trong môi trường nghiên cứu và công nghiệp.

Ở góc độ chuyên môn, TS. Nguyễn Quang Nam, Trưởng khoa Điện - Điện tử, Trường Đại học Bách khoa, Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh cho biết, bán dẫn là lĩnh vực công nghệ đỉnh cao, có yêu cầu rất khắt khe đối với người lao động. Trong khi doanh nghiệp đòi hỏi năng lực chuyên môn và khả năng làm việc thực tế cao, sự đóng góp của doanh nghiệp cho hoạt động đào tạo vẫn chưa tương xứng với những yêu cầu đặt ra.

Theo TS. Nguyễn Quang Nam, kinh nghiệm công nghiệp không thể tự hình thành trong trường đại học mà phải được tích lũy thông qua quá trình trực tiếp tham gia giải quyết các bài toán thực tế. Những kỹ sư từng làm việc lâu năm trong doanh nghiệp có lợi thế về kinh nghiệm công nghệ, phương pháp xử lý vấn đề và khả năng hướng dẫn người học tiếp cận yêu cầu kỹ thuật cụ thể.

Thực tế này cho thấy, phát triển đội ngũ giảng viên bán dẫn không đơn thuần là bổ sung nhân sự giảng dạy. Vấn đề quan trọng hơn là nâng cao năng lực thực hành, khả năng cập nhật công nghệ và mức độ gắn kết với hoạt động sản xuất. Nếu thiếu những người thầy có trải nghiệm công nghiệp, việc trang bị cho sinh viên các kỹ năng chuyên sâu sẽ khó đáp ứng đầy đủ yêu cầu của một ngành công nghệ liên tục đổi mới.

Mở cơ chế đưa kỹ sư giàu kinh nghiệm vào giảng đường

Trước những yêu cầu đặt ra, việc phát triển đội ngũ giảng viên bán dẫn cần có cách tiếp cận linh hoạt hơn, kết hợp giữa chuyên gia học thuật và những kỹ sư đã tích lũy kinh nghiệm trong doanh nghiệp. Đây không chỉ là giải pháp bổ sung lực lượng giảng dạy trước mắt mà còn tạo điều kiện để các trường đại học cập nhật công nghệ và phương pháp đào tạo theo thực tiễn.

Phó Giám đốc Trung tâm đổi mới sáng tạo Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh cho biết, để khắc phục tình trạng thiếu giảng viên có kinh nghiệm công nghiệp, đơn vị đang triển khai nhiều giải pháp đồng thời. Trước mắt, việc mời các giáo sư nước ngoài tham gia giảng dạy ngắn hạn, hướng dẫn nghiên cứu sinh được xem là hướng đi giúp bổ sung tri thức chuyên sâu và kinh nghiệm nghiên cứu quốc tế.

Đáng chú ý, theo TS. Huỳnh Phú Minh Cường, Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh đang triển khai cơ chế mời những kỹ sư doanh nghiệp có khoảng 15-20 năm kinh nghiệm thực tế tham gia giảng dạy, kể cả trường hợp chưa có bằng tiến sĩ. Những chuyên gia này có khả năng chia sẻ kinh nghiệm phát triển sản phẩm, quy trình kỹ thuật và cách giải quyết các vấn đề thực tiễn. Việc thu hút họ tham gia đào tạo nhằm bổ sung năng lực thực hành cho chương trình, đồng thời tạo sự kết nối giữa kiến thức học thuật và kinh nghiệm công nghiệp.

Về dài hạn, Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh định hướng cử sinh viên, nghiên cứu sinh đi đào tạo tiến sĩ ở nước ngoài, đồng thời khuyến khích họ tiếp tục làm việc tại các doanh nghiệp công nghệ trong một số năm trước khi trở về giảng dạy. Quá trình tích lũy kinh nghiệm công nghiệp sau đào tạo sẽ giúp hình thành đội ngũ giảng viên vừa có trình độ nghiên cứu chuyên sâu, vừa am hiểu yêu cầu thực tế của ngành bán dẫn.

Cùng với đó, hoạt động trao đổi nhân sự giữa trường đại học và doanh nghiệp cũng được chú trọng. Việc đưa sinh viên đến doanh nghiệp thực tập, đồng thời tạo điều kiện để kỹ sư doanh nghiệp tham gia các hoạt động đào tạo, nghiên cứu tại trường, sẽ giúp kiến thức và kinh nghiệm được chuyển giao theo cả hai chiều. Giảng viên có thêm cơ hội tiếp cận công nghệ mới, trong khi đội ngũ kỹ sư công nghiệp có thể đóng góp trực tiếp vào quá trình nâng cao chất lượng đào tạo.

TS. Nguyễn Quang Nam cho rằng, muốn nâng cao chất lượng đào tạo, doanh nghiệp cần tin tưởng và tạo điều kiện để các trường đại học tiếp cận môi trường công nghiệp. Một trong những giải pháp thiết thực là cử những nhân sự lâu năm làm người hướng dẫn, giúp sinh viên từng bước làm quen với các yêu cầu kỹ thuật và phương pháp làm việc thực tế.

Theo TS. Nguyễn Quang Nam, sự tham gia của doanh nghiệp không nên chỉ dừng ở tiếp nhận sinh viên thực tập. Các doanh nghiệp có thể đưa những vấn đề nghiên cứu, bài toán kỹ thuật thực tế vào quá trình hướng dẫn và đánh giá sinh viên, qua đó giúp người học rèn luyện khả năng giải quyết vấn đề. Khi được tiếp cận những chuyên gia giàu kinh nghiệm, sinh viên có thêm điều kiện phát triển năng lực chuyên môn, giảm khoảng cách giữa quá trình học tập và yêu cầu công việc.

Từ góc độ phát triển nguồn nhân lực, việc kết hợp đội ngũ giảng viên học thuật với chuyên gia công nghiệp còn tạo nền tảng cho hoạt động nghiên cứu ứng dụng. Những kinh nghiệm tích lũy từ thực tế có thể trở thành chất liệu cho các đề tài nghiên cứu, góp phần nâng cao khả năng giải quyết những vấn đề công nghệ đang đặt ra tại doanh nghiệp.

Tuy nhiên, để các mô hình này phát huy hiệu quả, cần có cơ chế phối hợp rõ ràng về nội dung giảng dạy, thời gian tham gia, trách nhiệm chuyên môn và điều kiện làm việc của chuyên gia. Việc huy động kỹ sư doanh nghiệp không thay thế vai trò của giảng viên cơ hữu mà bổ sung những năng lực thực tiễn cần thiết, giúp quá trình đào tạo đáp ứng tốt hơn yêu cầu công nghiệp.

Trong hành trình phát triển công nghiệp bán dẫn, những người thầy am hiểu thực tiễn sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành thế hệ kỹ sư có năng lực nghiên cứu và ứng dụng công nghệ. Xây dựng đội ngũ giảng viên vừa vững kiến thức, vừa giàu kinh nghiệm công nghiệp vì vậy không chỉ là yêu cầu trước mắt của các trường đại học, mà còn là sự đầu tư lâu dài cho năng lực công nghệ của Việt Nam.

Theo định hướng phát triển công nghiệp bán dẫn, Việt Nam đặt mục tiêu xây dựng 4 phòng thí nghiệm bán dẫn dùng chung cấp quốc gia và 19 phòng thí nghiệm cấp cơ sở. Hệ thống này góp phần tăng cường năng lực nghiên cứu, tiếp cận thiết bị công nghệ cao, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và tạo nền tảng phát triển hệ sinh thái bán dẫn trong nước.