“Chìa khóa” tối ưu chi phí
Mới đây, tại diễn đàn “Hoàn thiện chính sách điện tái tạo và lưu trữ BESS: Nền tảng năng lượng xanh ổn định cho doanh nghiệp”, ông Phan Công Tiến - Giám đốc Viện Nghiên cứu ứng dụng năng lượng thông minh đã đưa ra nhiều khuyến nghị nhằm hoàn thiện cơ chế chính sách, hướng tới thúc đẩy năng lượng tái tạo và đảm bảo an ninh năng lượng.
Theo ông Tiến, nhu cầu điện của Việt Nam đang gia tăng nhanh chóng cùng với mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số từ năm 2026. Số liệu từ Bộ Công Thương và Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) cho thấy, lũy kế quý 1 năm 2026, sản lượng điện toàn hệ thống đạt 76,86 tỷ kWh, tăng 6,6% so với cùng kỳ năm 2025. Tuy nhiên, áp lực trong thời gian tới sẽ lớn hơn nhiều khi các động lực tăng trưởng mới xuất hiện. Đáng chú ý, sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI), trung tâm dữ liệu, cũng như xu hướng điện khí hóa trong giao thông, đặc biệt là xe điện, đang tạo ra những phụ tải điện quy mô lớn. Tại các đô thị và khu công nghiệp, nhu cầu điện được dự báo có thể tăng từ 10-15% mỗi năm.
Ông Phan Công Tiến - Giám đốc Viện Nghiên cứu ứng dụng năng lượng thông minh. Ảnh: Hồng Hạnh
Trong khi đó, nguồn cung điện truyền thống lại tiềm ẩn nhiều rủi ro. Thủy điện chiếm khoảng 25% sản lượng đang chịu tác động mạnh từ biến đổi khí hậu và hạn hán. Các nguồn nhiệt điện phụ thuộc vào than, dầu, khí đối mặt với biến động giá nhiên liệu và chi phí vận chuyển do tình hình địa chính trị thế giới. Những yếu tố này không chỉ ảnh hưởng đến chi phí sản xuất điện mà còn làm gia tăng rủi ro đầu tư các dự án nguồn mới. “Vì vậy, việc phát triển nguồn điện tự chủ cho doanh nghiệp góp phần chống thiếu điện là một nhu cầu rất cấp bách”, ông Tiến nhấn mạnh.
Một trong những giải pháp được chuyên gia này đề cập là hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin (BESS). Theo ông, BESS đóng vai trò như một bể chứa điện, cho phép doanh nghiệp tận dụng chênh lệch giá điện giữa các khung giờ. Cụ thể, doanh nghiệp có thể sạc điện vào giờ thấp điểm với giá rẻ, sau đó xả ra sử dụng vào giờ cao điểm khi giá cao, qua đó giảm chi phí điện năng. Khi kết hợp với điện mặt trời mái nhà, hiệu quả càng rõ rệt, điện sản xuất ban ngày được sử dụng trực tiếp và phần dư được lưu trữ để dùng vào ban đêm.
Tuy nhiên, để BESS phát huy hiệu quả, cần có nguồn điện tái tạo đủ lớn để lưu trữ, trong đó điện mặt trời là lựa chọn phù hợp nhờ chi phí giảm nhanh và tính linh hoạt cao.
Khung giờ điện mới tạo dư địa tối ưu chi phí
Thực tế cho thấy, cùng với xu hướng chuyển dịch năng lượng, nhiều địa phương và doanh nghiệp đang đẩy mạnh đầu tư hệ thống điện mặt trời mái nhà nhằm giảm áp lực chi phí và chủ động nguồn điện. Tại các tỉnh, thành có hoạt động công nghiệp sôi động như Thanh Hóa, Bắc Ninh, Bình Dương, Đồng Nai hay Thành phố Hồ Chí Minh, hàng loạt nhà máy đã triển khai mô hình này, không chỉ để tiết kiệm điện mà còn đáp ứng các tiêu chí xanh trong chuỗi cung ứng.
Theo ông Vũ Anh Phương - Phó Tổng giám đốc Tổng công ty Điện lực miền Bắc (EVNNPC) cho biết, năm 2026 là năm đầu tiên EVNNPC triển khai lắp đặt hệ thống pin lưu trữ năng lượng (BESS), với quy mô dự kiến khoảng 530MW tại các trạm biến áp 110kV, nhằm tăng khả năng điều tiết, cân bằng cung - cầu điện trong hệ thống. Song song với đó, EVNNPC tiếp tục đẩy mạnh phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản, tự tiêu.
"Năm 2026, EVNNPC giao kế hoạch phát triển khoảng 680 MW cho các đơn vị thành viên", ông Phương nhấn mạnh.
Ở khu vực dân cư, xu hướng sử dụng năng lượng tái tạo cũng ngày càng phổ biến. Gia đình bà Lê Thị Nga (phường Hạc Thành, Thanh Hóa) là một ví dụ điển hình. Với hệ thống điện mặt trời mái nhà công suất khoảng 3 kW lắp đặt từ 5 năm trước, chi phí tiền điện của gia đình đã giảm đáng kể, từ hơn 1 triệu đồng xuống còn khoảng 500.000-700.000 đồng mỗi tháng, dù vẫn duy trì sử dụng điều hòa trong mùa nắng nóng. Phần điện dư, chiếm khoảng 20%, còn có thể bán lại cho ngành điện. Không dừng lại ở đó, gia đình bà Nga còn chủ động sử dụng các thiết bị tiết kiệm năng lượng như bóng đèn hiệu suất cao, điều hòa Inverter, đồng thời dự kiến đầu tư thêm hệ thống lưu trữ điện để tăng khả năng tự chủ khi có sự cố mất điện.
Điện mặt trời mái nhà kết hợp lưu trữ được xem là giải pháp giúp doanh nghiệp chủ động nguồn điện và tối ưu chi phí. Ảnh: Hùng Mạnh
Đặc biệt, Bộ Công Thương vừa ban hành Quyết định số 963/QĐ-BCT, có hiệu lực từ ngày 22/4/2026, quy định rõ các khung giờ cao điểm, bình thường và thấp điểm của hệ thống điện quốc gia. Theo đó, khung giờ cao điểm được áp dụng từ thứ Hai đến thứ Bảy, trong khoảng thời gian từ 17h30 đến 22h30, tương ứng 5 giờ/ngày. Riêng ngày Chủ nhật không áp dụng giờ cao điểm.
Đối với khung giờ bình thường, thời gian áp dụng từ thứ Hai đến thứ Bảy gồm hai khoảng: từ 6h đến 17h30 và từ 22h30 đến 24h, tổng cộng 13h/ngày. Vào ngày Chủ nhật, giờ bình thường được áp dụng liên tục từ 6h đến 24h. Khung giờ thấp điểm được quy định từ 0h đến 6h sáng cho tất cả các ngày trong tuần, với tổng thời gian 6 giờ/ngày.
Việc xác định rõ các khung giờ này được đánh giá sẽ giúp người sử dụng điện, từ doanh nghiệp đến hộ gia đình, có cơ sở để điều chỉnh hành vi tiêu thụ điện, qua đó tối ưu chi phí. Đặc biệt, với các hệ thống lưu trữ năng lượng như BESS, người dùng có thể tận dụng điện giá thấp vào ban đêm để tích trữ và sử dụng vào giờ cao điểm, nâng cao hiệu quả kinh tế.
Có thể thấy, việc kết hợp giữa điện mặt trời mái nhà, hệ thống lưu trữ năng lượng và cơ chế sử dụng điện theo khung giờ sẽ mở ra hướng đi hiệu quả cho cả doanh nghiệp và người dân. Khi các chính sách điều hành ngày càng rõ ràng, cùng với sự chủ động từ phía người sử dụng điện, quá trình chuyển dịch sang năng lượng xanh không chỉ giúp giảm chi phí mà còn góp phần đảm bảo an ninh năng lượng và phát triển bền vững trong dài hạn.
