Hình ảnh thứ nhất: đại dương
Bài viết "Chung một đại dương - Chung một tương lai" của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm mở đầu bằng Thái Bình Dương, nơi nối liền những bờ biển, những nền kinh tế, những nền văn hoá đa dạng. Từ 12 thành viên sáng lập năm 1989, APEC nay có 21 nền kinh tế thành viên. Năm nay, Trung Quốc đăng cai APEC với chủ đề "Xây dựng Cộng đồng châu Á - Thái Bình Dương cùng thịnh vượng", các nhà lãnh đạo gặp nhau ở Thâm Quyến, thành phố mà theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, hành trình phát triển cho thấy sức mạnh của cải cách, mở cửa, đổi mới sáng tạo và kết nối với thế giới.
Đọc kỹ, thấy giữa tầm nhìn đại dương ấy có một đoạn dành riêng cho hai nước. Việt Nam và Trung Quốc là hai nước láng giềng gần gũi, "núi sông liền một dải", có truyền thống hữu nghị lâu đời. Hai Đảng, hai nước coi sự phát triển của nước này là cơ hội đối với nước kia, hướng tới quan hệ kinh tế, thương mại cân bằng, bền vững. Hai nước còn nhiều dư địa hợp tác về kết nối hạ tầng, logistics, khoa học công nghệ, đào tạo nhân lực, giao lưu nhân dân. Bài viết kết bằng một sự tiếp nối: Việt Nam ủng hộ Trung Quốc tổ chức thành công năm APEC 2026, rồi sẽ là chủ nhà APEC 2027.
Đại dương là hình ảnh của những luật chơi chung, của chuỗi cung ứng, của hệ thống thương mại đa phương. Nhưng đại dương nào cũng được làm nên từ những dòng sông.
Hình ảnh thứ hai: dòng sông
Sông Hồng bắt nguồn từ Vân Nam, chảy qua Hà Khẩu, Lào Cai, về Hà Nội rồi đổ ra vịnh Bắc Bộ. Hai bờ sông ở đoạn biên giới là hai nước. Chung một dòng sông thì chung cả mùa lũ lẫn mùa hạn. Những ngày bão Yagi tháng 9/2024 là một ví dụ: khi gặp Bí thư Tỉnh uỷ Vân Nam tại Côn Minh tháng 11/2024, Thủ tướng Chính phủ đã cảm ơn tỉnh bạn phối hợp chặt chẽ trong điều tiết xả lũ, giúp Việt Nam giảm nhẹ thiệt hại thiên tai.

Nơi sông Hồng chảy vào đất Việt ở vùng biên giới Lào Cai, bên cột mốc biên giới.
Dòng sông ấy, năm 2026, đã thành tên gọi của một không gian kinh tế. Tháng 4/2026, Cục Xúc tiến thương mại, Bộ Công Thương cùng Cục Thương mại châu tự trị Hồng Hà, tỉnh Vân Nam tổ chức Đoàn giao thương Việt Nam - Vân Nam, có 7 tỉnh, thành phố phía Bắc thuộc lưu vực sông Hồng, 30 doanh nghiệp tham gia. Đoàn đi đúng dọc dòng sông: ở Hà Khẩu, xem tiến độ xây cầu Bá Sái, tìm hiểu mô hình cửa khẩu thông minh, xem xe hàng thông quan ở bãi hàng quốc tế Bắc Sơn; ở Mông Tự, thăm trung tâm dịch vụ hàng nông sản xuất khẩu; ở Côn Minh, tới chợ hoa Đẩu Nam, chợ đầu mối hoa quả Kim Mã Chính Xương. Hội nghị kết nối doanh nghiệp xuất nhập khẩu của chương trình có gần 100 doanh nghiệp hai bên.
Bà Nguyễn Thị Thu Thuỷ, Phó Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ xúc tiến thương mại và đầu tư thuộc Cục, trưởng đoàn, gọi tên bốn động lực của lưu vực sông Hồng: hạ tầng kết nối như những "mạch máu" logistics; dòng dịch chuyển chuỗi cung ứng công nghệ cao; thương mại nông sản chính ngạch để lưu vực thành "vùng nguyên liệu xanh"; kinh tế số, thương mại điện tử xuyên biên giới. Ông Lý Chưởng Vũ, Phó Châu trưởng châu Hồng Hà, đáp lại bằng ba hướng: kết nối hạ tầng cửa khẩu, bổ trợ ngành nghề, tăng đồng thuận giữa các địa phương. Cơ chế "7+8", nối 7 địa phương của Vân Nam với 8 tỉnh, thành phố phía Bắc Việt Nam, là cách hai bên chia nhau gánh việc trên dòng sông chung.
Mười một tháng vun đắp
Nhìn lại từ đầu năm 2026, các hoạt động hợp tác của Bộ Công Thương với các địa phương Trung Quốc nối với nhau thành một mạch liền.
Tháng 4/2026, chuyến thăm cấp Nhà nước Trung Quốc của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đặt ra năm kết nối chiến lược: chính trị và chính sách phát triển, kinh tế và thương mại, cơ sở hạ tầng và logistics, khoa học công nghệ, lòng dân. Cũng tháng 4, Cục Xúc tiến thương mại đưa đoàn giao thương lên lưu vực sông Hồng; Sở Công Thương Lào Cai và phía Vân Nam ký Bản ghi nhớ về hợp tác thương mại, logistics.
Chiều 15/4/2026, tháp tùng Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng hội đàm với Bộ trưởng Bộ Thương mại Trung Quốc Vương Văn Đào. Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng nhấn mạnh, để quan hệ thương mại phát triển cân bằng, bền vững, hai bên cần tập trung cơ cấu lại chuỗi sản xuất, thương mại, cung ứng và hợp tác đầu tư. Bộ trưởng đề nghị phía Trung Quốc tăng nhập khẩu hàng Việt Nam, mở rộng danh mục hàng hưởng ưu đãi thuế quan, công nhận lẫn nhau kết quả kiểm dịch động thực vật với hàng nông lâm thuỷ sản, tạo điều kiện cho hàng Việt Nam đi theo thương mại điện tử xuyên biên giới, mở rộng các văn phòng xúc tiến thương mại Việt Nam tại các địa phương Trung Quốc. Phía Trung Quốc nhất trí với các đề nghị ấy, hoan nghênh Việt Nam làm quốc gia chủ đề của chương trình "Chia sẻ thị trường lớn - Xuất khẩu Trung Quốc" năm 2027.
Hai Bộ trưởng nhất trí lập nhóm công tác chung cấp kỹ thuật để đôn đốc triển khai, hướng tới mục tiêu kim ngạch song phương 500 tỷ USD mà lãnh đạo cấp cao hai nước đã đặt ra. Cùng ngày, dưới sự chứng kiến của lãnh đạo cao nhất hai nước, hai bên ký hai bản ghi nhớ: về nhóm công tác đàm phán xây dựng Khu hợp tác kinh tế qua biên giới, về nhóm công tác hợp tác chuỗi sản xuất, chuỗi cung ứng.

Bộ trưởng Bộ Công Thương Việt Nam Lê Mạnh Hùng và Bộ trưởng Bộ Thương mại Trung Quốc Vương Văn Đào tại buổi hội đàm ngày 15/4/2026.
Cuối tháng 5/2026, tại Thành phố Hồ Chí Minh, Thứ trưởng Bộ Công Thương Phan Thị Thắng cùng Phó Chủ tịch Chính quyền nhân dân Quảng Tây Lô Tân Ninh tổng kết Kế hoạch hành động 2024 - 2026 giữa Bộ Công Thương với Quảng Tây. Lời đầu tiên của Thứ trưởng là lời thăm hỏi chính quyền, nhân dân thành phố Liễu Châu vừa chịu thiệt hại do trận động đất ngày 18/5. Rồi hai bên đi vào việc: Danh mục nhiệm vụ trọng tâm năm 2026, cửa khẩu thông minh, khu hợp tác kinh tế qua biên giới, thoả thuận đào tạo về trí tuệ nhân tạo giữa hai trường đại học. Quan hệ làm ăn giữa láng giềng bao giờ cũng bắt đầu từ sự quan tâm đến nhau như thế.
Tháng 6/2026, tại Hội chợ Trung Quốc - Nam Á lần thứ 10 và Hội chợ xuất nhập khẩu Côn Minh lần thứ 30, mỗi kỳ Cục đưa khoảng 70 - 80 doanh nghiệp với 130 - 150 gian hàng từ Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Đồng Nai, Lâm Đồng, Thanh Hoá, Lào Cai, Thái Nguyên, Bắc Ninh lên Côn Minh, cửa ngõ vào thị trường khoảng 200 triệu dân vùng Tây Nam Trung Quốc. Tháng 8/2026, Bộ đưa Tuần lễ giới thiệu sản phẩm xuất khẩu đặc sắc Việt Nam - Vân Nam vào giữa trung tâm Côn Minh, theo cách tiếp cận vùng.

Đại biểu hai bên tại Tuần lễ giới thiệu, quảng bá sản phẩm xuất khẩu đặc sắc Việt Nam - Vân Nam ở Côn Minh, tháng 8/2026.
Tháng 9/2026, tại Hội chợ Trung Quốc - ASEAN lần thứ 23 ở Nam Ninh, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc đề nghị sớm xác định Việt Nam là nước chủ đề của hoạt động "Chia sẻ thị trường lớn - Xuất khẩu Trung Quốc" năm 2027; Cục Xúc tiến thương mại ký Bản ghi nhớ hợp tác xúc tiến thương mại với Liên minh GBA. Cũng tháng 9, Vân Nam cùng Cục Du lịch quốc gia Việt Nam lấy cà phê làm cầu nối cho một chương trình giao lưu văn hoá.

Đoàn Việt Nam tại Hội chợ Trung Quốc - Nam Á lần thứ 10 và Hội chợ xuất nhập khẩu Côn Minh lần thứ 30, tháng 6/2026.
Tiếp nối các hoạt động đó, tháng 11/2026, tại Hội chợ Nhập khẩu quốc tế Trung Quốc lần thứ 9 (CIIE 2026) ở Thượng Hải, Việt Nam có khu gian hàng thương mại lớn nhất từ trước đến nay, rộng 1.000 m², quy tụ 80 doanh nghiệp thực phẩm và đồ uống. Hội chợ có quy mô hơn 370.000 m², gần 3.400 doanh nghiệp đến từ 180 quốc gia và vùng lãnh thổ tham gia. Ngay tại hội chợ, Vina T&T Group ký biên bản ghi nhớ hợp tác với đối tác phân phối thực phẩm METRO; Mekong Herbals kết nối 3 đối tác lớn, trong đó một đối tác dự kiến nhập khẩu tới 15 container sản phẩm mỗi năm. Hoạt động xúc tiến còn được mở rộng trên nền tảng Douyin thông qua phiên Mega Livestream quảng bá nông sản, thực phẩm Việt Nam tới người tiêu dùng Trung Quốc.
Những "cánh tay nối dài" trên đất bạn
Đằng sau những đoàn giao thương ấy có ba văn phòng nhỏ đặt ngay trên đất Trung Quốc. Văn phòng Xúc tiến thương mại Việt Nam tại Trùng Khánh lập năm 2015, tại Hàng Châu năm 2018. Ngày 8/4/2026, Văn phòng thứ ba khai trương tại Hải Khẩu, tỉnh Hải Nam, có Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân dự. Đó là việc Thủ tướng Chính phủ giao Bộ Công Thương làm đầu mối, thực hiện nhận thức chung của lãnh đạo cấp cao hai nước. Văn phòng Hải Khẩu đặt mục tiêu đưa kim ngạch hai chiều Việt Nam - Hải Nam tăng 50% ngay trong năm nay. Ở buổi hội đàm tháng 4, phía Trung Quốc khẳng định tiếp tục ủng hộ Việt Nam mở thêm các văn phòng tiếp theo.
Hiệu quả của mô hình ấy đo được bằng số liệu. Kể từ khi có Văn phòng tại Hàng Châu, kim ngạch Việt Nam - Chiết Giang tăng gấp đôi, từ 9,3 tỷ USD năm 2018 lên 19,1 tỷ USD năm 2023, theo Hải quan Trung Quốc. Ông Lò Xuân Quyết, Trưởng đại diện Văn phòng tại Hàng Châu, cho biết văn phòng này phụ trách địa bàn rộng nhất, cả vùng Hoa Đông, nơi chiếm khoảng một phần ba kim ngạch Việt Nam - Trung Quốc.
Văn phòng tại Trùng Khánh là đầu mối của Việt Nam ở chính vùng Tây Nam. Ngày 21/5/2026, tại Hội chợ Đầu tư và Thương mại quốc tế miền Tây Trung Quốc lần thứ 8, Văn phòng chủ trì khu gian hàng Việt Nam; Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân dẫn đoàn Bộ Công Thương tới thăm, rồi cùng Phó Thị trưởng Trùng Khánh Từ Kiến dự Hội nghị hợp tác đầu tư, thương mại Việt Nam - Trùng Khánh với khoảng 200 đại biểu. Thứ trưởng gọi giai đoạn này là "giai đoạn vàng" mới của hợp tác kinh tế hai nước. Bà Triệu Thị Thuý Nga, Trưởng Văn phòng tại Trùng Khánh, chia sẻ một con số mà doanh nghiệp nào cũng cần biết: thời gian nhanh nhất từ Trùng Khánh tới Hà Nội nay là ba ngày; chọn phương án tập kết hàng phù hợp có thể nâng hiệu suất khoảng 30%, giảm chi phí khoảng 20%.

Lễ khai trương Văn phòng Xúc tiến thương mại Việt Nam tại Hải Khẩu, tỉnh Hải Nam, ngày 8/4/2026.
Người đưa doanh nghiệp đi
Nhắc tới xúc tiến thương mại với Trung Quốc, không thể không nhắc tới ông Vũ Bá Phú, Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại từ cuối năm 2017. Gần 9 năm, Cục do ông phụ trách là đầu mối đưa doanh nghiệp Việt Nam tới các hội chợ lớn nhất ở Trung Quốc: Hội chợ Trung Quốc - ASEAN ở Nam Ninh, Hội chợ Trung Quốc - Nam Á cùng Hội chợ xuất nhập khẩu Côn Minh, Hội chợ nhập khẩu quốc tế Trung Quốc ở Thượng Hải. Ông đánh giá một trong những kết quả nổi bật của xúc tiến thương mại hai nước là "các hoạt động hội chợ quy mô lớn, mang tầm chính trị". Với hội chợ ở Côn Minh, mỗi kỳ Cục đưa khoảng gần 100 doanh nghiệp với 150 gian hàng, bày nông thuỷ sản, thực phẩm chế biến, đồ gỗ, quà tặng. Ông cũng nhận định đây là sự kiện kinh tế, chính trị quan trọng nhất của vùng Tây Nam Trung Quốc.

Ông Vũ Bá Phú - Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương). Ảnh: Hoàng Chiến.
Năm 2023, khi Hội chợ Trung Quốc - ASEAN trở lại sau 3 năm gián đoạn vì dịch bệnh, Cục dựng lại Khu gian hàng quốc gia, mở hội nghị giao thương cho doanh nghiệp hai nước. Tháng 3/2024, ông cùng Phó Tỉnh trưởng Sơn Đông đồng chủ trì hội nghị xúc tiến thương mại, đầu tư Việt Nam - Sơn Đông tại Hà Nội. Tối 30/10/2026, khai mạc Hội chợ thương mại quốc tế Lai Châu với 228 gian hàng, có doanh nghiệp Vân Nam tham gia, ông dẫn con số 9 tháng năm 2026 kim ngạch Việt Nam - Trung Quốc đạt khoảng 253 tỷ USD, riêng Lai Châu ước 64 triệu USD, tăng 41%. Ông khẳng định Bộ Công Thương tiếp tục đồng hành cùng tỉnh biên giới, đẩy mạnh xúc tiến thương mại gắn với thương mại điện tử xuyên biên giới.

Hội chợ Nhập khẩu quốc tế Trung Quốc lần thứ 9 (CIIE 2026) ở Thượng Hải, Việt Nam.
Từ hội chợ tỉnh biên giới tới hội chợ quốc tế ở Nam Ninh, Côn Minh, Trùng Khánh, cách làm của Cục là một: đưa doanh nghiệp tới tận nơi, để họ gặp bạn hàng, nói chuyện với người mua, hiểu luật chơi của thị trường.
Những con số đi theo những chuyến đi. Mười tháng năm 2026, thương mại Việt Nam - Trung Quốc đạt gần 290 tỷ USD, tăng 39,3%, có thể vượt 350 tỷ USD cả năm. Xuất khẩu của Việt Nam sang Trung Quốc đạt 77,52 tỷ USD, tăng 36,2%, nhanh hơn mức tăng xuất khẩu chung. Rau quả đạt 5,42 tỷ USD; gạo tăng 78,9%; thuỷ sản tăng 30,6%. Với Vân Nam, hai tháng đầu năm 2026 kim ngạch tăng 24%. Những tỷ lệ phần trăm ấy được làm nên từ từng đoàn giao thương, từng kỳ hội chợ, từng gian hàng.
Khi dòng sông gặp đại dương
Đặt hai hình ảnh cạnh nhau, tôi thấy chúng không đối lập mà bổ sung cho nhau. Đại dương là không gian mà Tổng Bí thư kêu gọi các nền kinh tế cùng gìn giữ: thương mại mở, chuỗi cung ứng có sức chống chịu, cơ hội cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, cho người dân. Dòng sông là nơi những điều ấy được làm thật: một cây cầu Bá Sái, một bãi hàng thông quan nhanh hơn, một doanh nghiệp tìm được bạn hàng ngay tại hội nghị kết nối.
Sông Hồng chảy ra vịnh Bắc Bộ, rồi ra biển lớn. Hàng hoá trên lưu vực sông Hồng cũng đang tìm đường ra biển theo cách ấy. Tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng khổ tiêu chuẩn, dài khoảng 390,9 km, theo Nghị quyết 187/2025/QH15 của Quốc hội sẽ xong chậm nhất năm 2030, nối ray qua biên giới tại Lào Cai, chạy thẳng tới cảng Lạch Huyện.

Một cây cầu đường sắt bắc qua khe núi trên tuyến Côn Minh xuống biên giới Việt Nam ở Vân Nam.
Khi ấy, một chuyến hàng từ Côn Minh có thể theo dòng sông mà ra tới đại dương, một chuyến hàng Việt Nam có thể ngược dòng sông mà vào sâu nội địa Trung Quốc.
Trước một chuyến đi
Chương trình của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước tại Trung Quốc lần này có cả hai hình ảnh. Ở Thâm Quyến là tuần lễ cấp cao APEC, câu chuyện của đại dương. Ở Côn Minh, Bộ Công Thương cùng Chính quyền nhân dân tỉnh Vân Nam sẽ tổ chức Diễn đàn Kết nối chiến lược phát triển Việt Nam và khu vực Tây Nam Trung Quốc, câu chuyện của dòng sông, của Vân Nam, Quảng Tây, Trùng Khánh, Tứ Xuyên, Quý Châu với các địa phương, doanh nghiệp Việt Nam.
Mười một tháng qua, Bộ Công Thương, Cục Xúc tiến thương mại đã chuẩn bị cho cuộc gặp ấy bằng những chuyến đi dọc dòng sông. Chuyến đi sắp tới sẽ cho thấy những gì đã vun đắp được nâng lên tầm mới ra sao. Chung một đại dương, chung một dòng sông, hai nước láng giềng đang cùng viết tiếp câu chuyện của mình.


