Ảnh: PV
+ 20 năm đã qua, ký ức nào hiện lên rõ nhất trong ông khi nhớ về những ngày đầu thành lập Cục Chống tham nhũng, thưa ông?
- Nguyên Phó Tổng Thanh tra Chính phủ Mai Quốc Bình: 20 năm là một chặng đường đủ dài để nhiều sự việc có thể phai mờ theo thời gian, nhưng với tôi, những ngày đầu thành lập Cục Chống tham nhũng vẫn là một ký ức rất khó quên. Đó là cảm giác vừa vui mừng, vừa trăn trở khi được giao phụ trách một đơn vị mới, một lĩnh vực rất nhạy cảm, phức tạp và được Đảng, Nhà nước, Nhân dân đặc biệt quan tâm.
Tôi nhớ như in không khí của những ngày đầu. Khi ấy, tổ chức bộ máy còn mới, cán bộ chưa đông, phương pháp hoạt động cũng phải từng bước hình thành, nhưng yêu cầu đặt ra thì rất lớn. Chúng tôi hiểu rằng đây không chỉ là thành lập thêm một đơn vị trong bộ máy của Thanh tra Chính phủ, mà là xây dựng nền móng đầu tiên cho một lực lượng chuyên trách về phòng, chống tham nhũng.
Ảnh: PV
Ngay từ đầu, chúng tôi đã nhận thức rất rõ: Công tác phòng, chống tham nhũng không chỉ là thách thức đối với Đảng, Nhà nước mà còn là thách thức rất lớn đối với chính đội ngũ trực tiếp làm công tác này. Đây là lĩnh vực cực kỳ khó khăn, phức tạp, đòi hỏi phải có sự đầu tư nghiêm túc để xây dựng lực lượng và hệ thống làm công tác phòng, chống tham nhũng.
Khi ấy, chúng tôi chưa có nhiều kinh nghiệm, nhiều việc phải vừa làm, vừa nghiên cứu, vừa rút kinh nghiệm. Nhưng có một điều chúng tôi luôn nhắc nhau: Cán bộ làm công tác phòng, chống tham nhũng phải đủ “sắc bén”, không chỉ "sắc bén" về nghiệp vụ, pháp luật mà còn phải có bản lĩnh, phẩm chất, sự công tâm và lòng tự trọng. Bởi nếu người làm công tác phòng, chống tham nhũng không đủ bản lĩnh, không giữ được mình thì rất khó có thể hoàn thành tốt vai trò tham mưu và thực thi nhiệm vụ.
Tôi cũng luôn suy nghĩ rằng tham nhũng không phải là vấn đề chỉ xuất hiện ở một thời điểm hay một lĩnh vực nhất định. Nó có thể đeo bám trong suốt tiến trình xây dựng và phát triển kinh tế - xã hội của đất nước nếu cơ chế quản lý còn sơ hở, nếu quyền lực không được kiểm soát chặt chẽ. Vì vậy, chống tham nhũng không chỉ là phát hiện và xử lý những vụ việc đã xảy ra, mà quan trọng hơn là phải nhìn ra những kẽ hở của cơ chế, chính sách, quản lý để phòng ngừa từ sớm, từ xa.
Nhìn lại, tôi cho rằng cái đáng quý nhất của những ngày đầu ấy chính là tinh thần dám nhận việc khó. Chúng tôi khi đó chưa thể hình dung hết Cục sẽ phát triển như thế nào sau 20 năm, nhưng đều có chung một nhận thức: Đã làm công tác phòng, chống tham nhũng thì trước hết phải giữ được sự trong sạch của chính mình, phải làm việc bằng trách nhiệm và bản lĩnh, không ngại khó, không né tránh những vấn đề phức tạp.
+ Từ những ngày đầu, ông và tập thể lãnh đạo Cục đã định hướng công tác của đơn vị như thế nào để đáp ứng yêu cầu thực tiễn?
- Nguyên Phó Tổng Thanh tra Chính phủ Mai Quốc Bình: Khi Cục Chống tham nhũng được thành lập năm 2006, đây là một đơn vị hoàn toàn mới, trong bối cảnh Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2005 vừa có hiệu lực và yêu cầu của công tác phòng, chống tham nhũng được đặt ra ngày càng rõ hơn, toàn diện hơn. Vì vậy, định hướng trước hết của chúng tôi là nhanh chóng xây dựng tổ chức, ổn định đội ngũ, xác định phương pháp hoạt động và đưa đơn vị chuyên trách vào thực hiện nhiệm vụ theo đúng chức năng được giao.
Chúng tôi xác định Cục phải thực sự trở thành đầu mối chuyên trách tham mưu cho lãnh đạo Thanh tra Chính phủ về công tác phòng, chống tham nhũng, đồng thời trực tiếp thực hiện những nhiệm vụ thuộc thẩm quyền. Muốn làm được điều đó thì trước hết phải xây dựng được đội ngũ cán bộ đủ năng lực và phẩm chất. Với một lĩnh vực khó, nhạy cảm và phức tạp như phòng, chống tham nhũng thì thực tiễn công tác được xem là thước đo quan trọng để đánh giá năng lực, bản lĩnh và phẩm chất của mỗi người. Chính thực tiễn công tác sẽ cho thấy ai có tinh thần trách nhiệm, ai dám đối mặt với vấn đề phức tạp, ai giữ được sự khách quan, bản lĩnh khi đứng trước những tác động khác nhau.
Phòng, chống tham nhũng là lĩnh vực mà đối tượng, phương thức và thủ đoạn tham nhũng luôn thay đổi. Nếu cán bộ không được đào tạo, rèn luyện thường xuyên, không có tư duy phân tích, khả năng nhận diện vấn đề và bản lĩnh nghề nghiệp thì rất khó đáp ứng yêu cầu. Cán bộ không chỉ cần “biết việc”, mà còn phải "sắc bén" trong nhận diện vấn đề, vững vàng trong xử lý và trong sạch trong thực thi công vụ.
Cùng với xây dựng đội ngũ, một yêu cầu quan trọng lúc đó là phải bám sát các quy định của Luật Phòng, chống tham nhũng, nhất là các nhiệm vụ về phòng ngừa, phát hiện và xử lý tham nhũng; đồng thời gắn công tác phòng, chống tham nhũng với hoạt động thanh tra, kiểm tra và việc theo dõi, đôn đốc thực hiện các quy định của pháp luật. Chúng tôi cũng xác định phải chủ động phối hợp với các cơ quan liên quan, bởi công tác phòng, chống tham nhũng không thể chỉ do một cơ quan hay một đơn vị thực hiện mà đòi hỏi sự phối hợp của nhiều cơ quan trong hệ thống chính trị của nước ta.
Có thể nói, ở thời điểm đó, yêu cầu lớn nhất đặt ra với chúng tôi là vừa xây dựng tổ chức, vừa nhanh chóng đưa tổ chức ấy vào hoạt động có hiệu quả; từ đó tạo nền móng cho một lực lượng chuyên trách về phòng, chống tham nhũng trong Thanh tra Chính phủ.
Ảnh: PV
+ Hai thập kỷ qua, Cục đã có nhiều lần kiện toàn, điều chỉnh chức năng, nhiệm vụ và hiện nay mang tên Cục Phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Ông nhìn nhận như thế nào về sự phát triển và những thay đổi của Cục so với thời điểm ban đầu?
- Nguyên Phó Tổng Thanh tra Chính phủ Mai Quốc Bình: Tôi cho rằng sự kiện Cục Chống tham nhũng được thành lập cách đây 20 năm là một dấu mốc quan trọng, và trong suốt quá trình hoạt động, Cục đã không ngừng được kiện toàn, đổi mới để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.
So với thời điểm ban đầu, chức năng, nhiệm vụ của Cục hiện nay đã có sự phát triển rất lớn cả về phạm vi và chiều sâu. Nếu những ngày đầu, trọng tâm chủ yếu là tham mưu, tổ chức thực hiện các nhiệm vụ về phòng, chống tham nhũng, thì qua từng giai đoạn, nhiệm vụ của Cục ngày càng toàn diện hơn, gắn chặt với yêu cầu phòng ngừa, phát hiện, xử lý tham nhũng và những hành vi tiêu cực; đồng thời chú trọng hơn đến việc nhận diện, khắc phục những sơ hở, bất cập trong cơ chế, chính sách và quản lý nhà nước.
Việc tên gọi hiện nay là Cục Phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực cũng phản ánh yêu cầu thực tiễn và sự phát triển của công tác này. Tham nhũng, lãng phí, tiêu cực có mối quan hệ nhất định với nhau và đều có thể gây thất thoát nguồn lực, làm suy giảm hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, ảnh hưởng đến niềm tin của nhân dân. Vì vậy, yêu cầu đặt ra đối với cơ quan chuyên trách cũng ngày càng toàn diện hơn.
Tôi đặc biệt đánh giá cao sự trưởng thành của đội ngũ cán bộ Cục qua các thời kỳ. Từ một đơn vị mới thành lập, còn phải vừa làm, vừa xây dựng tổ chức và tích lũy kinh nghiệm, đến nay Cục đã có một đội ngũ cán bộ được đào tạo, rèn luyện qua thực tiễn, từng bước trưởng thành về bản lĩnh, nghiệp vụ và kinh nghiệm, có kinh nghiệm trong tham mưu chính sách, theo dõi, đôn đốc, kiểm tra và xử lý các vấn đề liên quan đến phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.
Nhìn lại chặng đường 20 năm, tôi cho rằng sự phát triển của Cục không chỉ thể hiện ở việc chức năng, nhiệm vụ ngày càng được hoàn thiện, mà quan trọng hơn là tổ chức và đội ngũ cán bộ đã trưởng thành qua thực tiễn. Đó là nền tảng để Cục tiếp tục đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong giai đoạn mới.
+ PV: Xin trân trọng cảm ơn ông!
