Mỹ và Iran đạt thỏa thuận chấm dứt chiến tranh

Cuộc xung đột Trung Đông vừa chứng kiến bước đột phá ngoại giao khi Mỹ và Iran thông báo đã đạt được thỏa thuận chấm dứt chiến tranh và mở lại eo biển Hormuz. Cả Tehran và Washington đều cho biết lễ ký thỏa thuận sẽ được tổ chức tại Geneva, Thụy Sĩ vào ngày 19-6 tới, dù các chi tiết của văn kiện này vẫn chưa được công bố đầy đủ.

CNN cho hay, ngày 14-6 là “chủ nhật trọng đại” đối với Tổng thống Mỹ Donald Trump khi ông tuyên bố đạt được thỏa thuận với Iran. Theo đó, Washington sẽ chấm dứt lệnh phong tỏa hải quân đối với các cảng của Tehran và eo biển Hormuz sẽ được mở cửa lại sau khi hai bên chính thức ký kết thỏa thuận. "Thỏa thuận với Cộng hòa Hồi giáo Iran giờ đã hoàn tất. Xin chúc mừng tất cả!...”, Tổng thống Donald Trump viết trên mạng xã hội Truth Social vào sáng 14-6 (theo giờ Mỹ), đúng ngày kỷ niệm sinh nhật lần thứ 80 của ông.

Cảnh sát Iran tuần tra tại Quảng trường Cách mạng Hồi giáo ở thủ đô Tehran, ngày 14-6. Ảnh: AP

Người đứng đầu Nhà Trắng mô tả đây là bước phát triển quan trọng nhất trong nhiều tháng đàm phán. Trong cuộc phỏng vấn qua điện thoại với tờ The New York Times, ông Trump cũng cho biết thỏa thuận sẽ bảo đảm rằng eo biển Hormuz sẽ "vĩnh viễn không thu phí".

Ngay sau đó, Thứ trưởng Ngoại giao Iran phụ trách các vấn đề pháp lý và quốc tế Kazem Gharibabadi đã xác nhận thỏa thuận hòa bình với Mỹ, còn gọi là “Bản ghi nhớ Islamabad”, đã được hoàn thiện và sẽ chính thức được ký kết vào ngày 19-6 tới tại Thụy Sĩ, đồng thời nhấn mạnh thỏa thuận này không chỉ là sản phẩm của những nỗ lực ngoại giao mà còn là "thành tựu quân sự" của Iran. 

Theo Tân Hoa xã, sáng sớm 15-6, Hội đồng an ninh quốc gia tối cao của Iran cũng thông báo rằng bản ghi nhớ giữa Tehran và Washington đã hoàn tất sau nhiều tháng đàm phán khó khăn, căng thẳng. "Dựa trên thỏa thuận đạt được, chiến tranh và các hoạt động quân sự trên tất cả mặt trận, bao gồm cả Lebanon, sẽ chấm dứt ngay lập tức và vĩnh viễn kể từ tối nay, và ngoài ra, lệnh phong tỏa hải quân (của Mỹ) đối với Iran sẽ chấm dứt ngay lập tức và hoàn toàn", tuyên bố nêu rõ.

Trước đó, hãng tin AP cho biết Pakistan là nước đầu tiên công bố việc Mỹ và Iran đạt được thỏa thuận. Trong một thông báo, Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif nêu rõ hai bên đã tuyên bố chấm dứt ngay lập tức và vĩnh viễn các hoạt động quân sự trên tất cả các mặt trận, bao gồm cả ở Lebanon.

Trả lời phỏng vấn qua điện thoại với Fox News, Phó tổng thống Mỹ JD Vance cho biết thỏa thuận được xây dựng dựa trên 3 yếu tố cốt lõi. Thứ nhất là việc mở cửa eo biển Hormuz và dỡ bỏ lệnh phong tỏa hải quân mà Mỹ đã áp đặt với Iran. Thứ hai là bảo đảm rằng Iran sẽ không bao giờ theo đuổi, mua sắm hoặc sở hữu vũ khí hạt nhân. Thứ ba là bảo đảm thỏa thuận hòa bình sẽ được tuân thủ.

Trong ngày 15-6, lãnh đạo Liên hợp quốc đã hoan nghênh việc Mỹ và Iran thông báo đạt thỏa thuận chấm dứt chiến tranh, dù vẫn còn những điểm không nhất quán trong tuyên bố của hai bên và toàn văn thỏa thuận vẫn chưa được công bố. "Đây là một bước tiến quan trọng hướng tới việc giải quyết xung đột một cách hòa bình... Tổng thư ký Liên hợp quốc hy vọng rằng các bên sẽ tận dụng động lực mới này và tăng cường nỗ lực hướng tới một giải pháp cuối cùng cho xung đột. Tổng thư ký tái khẳng định rằng Liên hợp quốc sẵn sàng hỗ trợ các bên đạt được một nền hòa bình toàn diện và bền vững", Tân Hoa xã dẫn lời ông Stephane Dujarric, Người phát ngôn của Tổng thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres.

Lãnh đạo nhiều quốc gia, trong đó có các nước đóng vai trò trung gian hòa giải như Pakistan và Qatar, cũng hoan nghênh việc Mỹ và Iran đạt được thỏa thuận chấm dứt chiến tranh. Trong tuyên bố chung đưa ra ngày 15-6, lãnh đạo 4 nước châu Âu gồm Anh, Pháp, Đức và Italy cho biết sẵn sàng dỡ bỏ các lệnh trừng phạt để đáp lại "những bước đi rõ ràng, có thể kiểm chứng" của Iran về chương trình hạt nhân của nước này, song cũng nhấn mạnh rằng Tehran "không bao giờ được phép sở hữu vũ khí hạt nhân".

Mặc dù vậy, CNN nhận định, nếu lễ ký thỏa thuận diễn ra theo đúng kế hoạch, các nhà đàm phán từ Mỹ và Iran vẫn phải đối mặt với nhiệm vụ vô cùng phức tạp, đó là gỡ rối các vấn đề đã “ăn sâu bám rễ” trong mối quan hệ thù địch giữa hai nước suốt nhiều năm qua chỉ trong vòng 60 ngày.

Thêm vào đó, thỏa thuận này cũng đang đối mặt với thách thức do Israel tiếp tục thực hiện các cuộc tấn công nhằm vào lực lượng Hezbollah ở Lebanon. Theo tuyên bố ngày 15-6 của Bộ trưởng Quốc phòng Israel, ông Israel Katz, lực lượng Israel sẽ không rút khỏi miền nam Lebanon như một phần của thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ và Iran, và lập trường này đã được truyền đạt đến Tổng thống Donald Trump.