Những ngày qua, thị trường năng lượng châu Âu liên tiếp đón nhận thông tin bất lợi. Giá xăng cao hơn gấp đôi mức trung bình tại Mỹ; Liên minh châu Âu (EU) mỗi ngày phải chi thêm hơn 200 triệu euro do giá dầu diesel tăng; giới chức EU cảnh báo nguy cơ một cuộc khủng hoảng giá năng lượng mới.
Trong bối cảnh xung đột địa chính trị tiếp diễn và mùa sưởi ấm đang đến gần, sức ép đối với châu Âu càng gia tăng. Theo giới phân tích, thiếu hụt nguồn cung nảy sinh trong quá trình chuyển đổi năng lượng chưa được lấp đầy, trong khi những biến động địa chính trị tiếp tục tác động đến chuỗi cung ứng. Điều đó khiến an ninh năng lượng châu Âu phải đồng thời đối mặt với cả những vấn đề tồn tại từ nhiều năm qua và các thách thức mới.
 |
| Giá xăng được hiển thị tại một trạm xăng ở thành phố Joinville-le-Pont, ngoại ô Paris (Pháp). Ảnh: nhandan.vn |
Theo Tân hoa xã, giá khí đốt tại EU gần đây liên tục tăng, có thời điểm đạt 79,5 euro/MWh, mức cao nhất trong gần 3 năm. Giá dầu thô cũng đi lên, với dầu Brent có lúc vượt 100 USD/thùng trong phiên giao dịch ngày 28-9. Giữa tháng 9, giá xăng bình quân gia quyền tại EU đạt 2,063 euro/lít và dầu diesel 2,159 euro/lít, đều ở mức cao nhất kể từ khi Ủy ban châu Âu bắt đầu thống kê.
Tác động của giá năng lượng cao không chỉ thể hiện trong hóa đơn sinh hoạt của người dân mà đang lan rộng tới hoạt động sản xuất, kinh doanh. Tại Pháp, hơn 71% doanh nghiệp quy mô vừa được khảo sát cho biết chi phí năng lượng tăng mạnh trong năm nay. Ở Đức, gần một nửa số doanh nghiệp được hỏi phải trả giá điện cao hơn, trong khi hơn hai phần ba ghi nhận chi phí khí đốt và sưởi ấm gia tăng.
Theo Chủ tịch Phòng Công nghiệp và Thương mại Đức Peter Adrian, chi phí năng lượng cao kéo theo nhiều hệ quả như suy giảm năng lực cạnh tranh, đình trệ đầu tư và dịch chuyển năng lực sản xuất ra nước ngoài. Điều đáng lo ngại là tác động không còn giới hạn ở những ngành truyền thống tiêu thụ nhiều năng lượng mà đang ảnh hưởng tới lợi nhuận, kế hoạch đầu tư và sức cạnh tranh của nhiều ngành kinh tế.
Đợt tăng giá hiện nay là kết quả của nhiều yếu tố cùng tác động. Trước hết là những hệ quả tiếp tục bộc lộ sau quá trình châu Âu giảm phụ thuộc vào năng lượng Nga. Trong vài năm qua, thị trường khí đốt châu Âu chuyển dần từ khí đốt vận chuyển bằng đường ống sang khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) được giao dịch trên thị trường toàn cầu. Theo số liệu của Ủy ban châu Âu, từ năm 2021 đến 2025, tỷ trọng khí đốt đường ống trong tổng lượng khí đốt nhập khẩu của EU giảm từ 80% xuống 55%, trong khi LNG tăng từ 20% lên 45%.
Sự thay đổi này góp phần đa dạng hóa nguồn cung, song đồng thời khiến thị trường châu Âu nhạy cảm hơn với biến động giá và nguồn cung toàn cầu. Những thay đổi về sản lượng tại các khu vực sản xuất năng lượng hay sự gián đoạn của các tuyến vận tải quốc tế đều nhanh chóng tác động tới thị trường châu Âu.
Bên cạnh đó là những tác động từ xung đột địa chính trị. Căng thẳng tại Trung Đông trong tháng 9 ảnh hưởng tới hệ thống xuất khẩu dầu thô toàn cầu, đẩy giá dầu tăng và tạo thêm sức ép đối với thị trường năng lượng châu Âu trước mùa đông. Báo cáo của Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Không khí sạch có trụ sở tại Phần Lan cho hay, Hà Lan, Italy, Pháp và Tây Ban Nha đã phải gánh thêm tổng cộng gần 41 tỷ euro chi phí nhiên liệu hóa thạch kể từ khi xung đột Trung Đông bùng phát trong năm nay. Cùng với đó, những tác động của xung đột Nga - Ukraine khiến nguồn cung diesel và một số sản phẩm dầu mỏ trên thị trường thế giới thêm căng thẳng, làm gia tăng mất cân đối cung - cầu tại châu Âu.
Trước những thách thức trên, nhiều nước châu Âu đang triển khai các biện pháp khẩn cấp. Pháp mở rộng hỗ trợ đối với các ngành chịu sức ép lớn về chi phí nhiên liệu như thủy sản, nông nghiệp và xây dựng, đồng thời thảo luận việc tăng cường phối hợp nguồn cung và giải phóng dự trữ dầu chiến lược. Đức giảm thuế năng lượng.
Mặt khác, hệ thống mua bán quyền phát thải carbon nhằm thúc đẩy chuyển đổi năng lượng đang chịu tác động cộng hưởng của giá năng lượng cao, làm tăng thêm chi phí đối với doanh nghiệp. Đáng chú ý, lượng khí đốt dự trữ của châu Âu hiện thấp hơn đáng kể so với cùng kỳ nhiều năm trước. Nếu xuất hiện những đợt rét cực đoan hoặc căng thẳng địa chính trị tiếp tục kéo dài, khả năng điều tiết của thị trường sẽ bị thu hẹp và nguy cơ thiếu hụt nguồn cung gia tăng.
Bởi vậy, bài toán của châu Âu không đơn thuần là có đủ dầu và khí đốt để vượt qua mùa đông tới hay không mà còn là khả năng xây dựng một hệ thống năng lượng vừa bảo đảm nguồn cung, vừa có mức giá phù hợp và đủ sức chống chịu trước những biến động bên ngoài. Hiệu quả của những biện pháp ứng phó hiện nay sẽ được kiểm chứng rõ hơn khi mùa đông thực sự bắt đầu.
