Nền tảng truyền thống
Tân Cương (Thái Nguyên) từ lâu đã được coi là “thủ phủ chè” của Việt Nam, nơi hội tụ những điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu và kỹ nghệ canh tác tạo nên hương vị đặc trưng khó trộn lẫn. Tuy nhiên, đằng sau danh tiếng ấy là một cấu trúc sản xuất mang đậm tính truyền thống, vừa là lợi thế, vừa là rào cản trong quá trình phát triển thương hiệu.
Đặc trưng của nghề chè Tân Cương nằm ở sự kết hợp giữa con người và máy móc, nhưng con người vẫn giữ vai trò quyết định. Cũng vì tính chất lao động đặc thù, nghề chè hiện nay chủ yếu gắn với lực lượng lao động lớn tuổi. Trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt, đặc biệt vào mùa hè, công việc hái chè và chế biến đòi hỏi sự bền bỉ mà không phải người trẻ nào cũng sẵn sàng tham gia. Điều này đặt ra thách thức về tính kế thừa và duy trì nguồn nhân lực lâu dài cho ngành chè.
Đặc trưng của nghề chè Tân Cương nằm ở sự kết hợp giữa con người và máy móc.
Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, chị Đặng Thị Ngọc, chủ doanh nghiệp Tân Cương Tinh Hoa cho biết, sản xuất chè tại địa phương hiện nay vẫn chủ yếu ở quy mô nhỏ lẻ, mang tính hộ gia đình. “Nếu nói về quy mô thì chỉ có nông hộ, cao hơn một chút là hợp tác xã, còn mô hình doanh nghiệp cũng không nhiều. Về bản chất vẫn là sản xuất và kinh doanh trà, chưa có sự bứt phá rõ rệt về công nghiệp hóa”, chị Ngọc cho biết.
Quy mô sản xuất nhỏ lẻ kéo theo sản lượng phân tán, khó tạo ra những lô hàng lớn đồng đều về chất lượng - yếu tố quan trọng khi tiếp cận thị trường hiện đại. Mỗi nhà chỉ có vài sào chè, một ngày 2 - 3 người làm có thể sản xuất một đến hai tạ chè khô. Theo nhiều nông hộ, việc chia nhỏ cũng gây khó khăn trong tổ chức sản xuất theo chuỗi lớn.
Nghề chè hiện nay chủ yếu gắn với lực lượng lao động lớn tuổi.
Trong bối cảnh kinh tế thị trường, bài toán lớn nhất nằm ở khâu tiêu thụ và xây dựng thương hiệu. “Làm thế nào để quảng bá, tìm khách và giữ khách mới là vấn đề. Nghề này truyền từ đời này sang đời khác, nhưng thị trường thì thay đổi rất nhanh”, chị Ngọc nói.
Nâng tầm thương hiệu chè Tân Cương
Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, việc giữ gìn giá trị thương hiệu chè Tân Cương đòi hỏi sự chuyển mình mạnh mẽ, từ sản phẩm đến phương thức tiếp cận thị trường.
Theo chị Đặng Thị Ngọc, đổi mới trước hết phải bắt đầu từ chính sản phẩm. “Trước đây chỉ có chè cánh, vị đắng chát rõ rệt. Bây giờ phải phát triển thêm các dòng như tôm nõn, nâng cao chất lượng, hướng đến sản phẩm an toàn, hữu cơ. Nhưng quan trọng nhất vẫn là chất lượng cốt lõi”, chị Ngọc khẳng định.
Song song với đó là cải tiến bao bì, mẫu mã - yếu tố từng bị xem nhẹ trong sản xuất nông sản truyền thống. Trong môi trường tiêu dùng hiện đại, đặc biệt là với giới trẻ, hình thức sản phẩm đóng vai trò không nhỏ trong quyết định mua hàng.
Cải tiến bao bì, mẫu mã để phù hợp với thị trường hiện đại.
Đáng chú ý, sự thay đổi không chỉ dừng ở sản phẩm mà còn lan sang phương thức bán hàng. Từ chỗ phụ thuộc vào khách hàng quen, các cơ sở sản xuất chè đã bắt đầu tìm kiếm những kênh tiếp cận mới. “Mình vẫn bán cho khách hàng truyền thống - những người đã gắn bó lâu năm. Nhưng đồng thời cũng phải thử nghiệm các kênh mới như Facebook, TikTok để tiếp cận khách hàng trẻ”, chị Ngọc chia sẻ.
Đối với mô hình hợp tác xã, có thể thấy hướng đi bài bản hơn. Chia sẻ với phóng viên, bà Đào Thanh Hảo, đại biểu HĐND tỉnh Thái Nguyên nhiệm kỳ 2026 - 2031, Giám đốc Hợp tác xã chè Hảo Đạt cho biết, việc số hóa trong sản xuất và tiêu thụ được triển khai song song với kỷ luật quy trình. “Từ đầu vào nguyên liệu, đóng gói đến tem mác đều được kiểm soát chặt chẽ. Mỗi sản phẩm đều có mã truy xuất nguồn gốc khi bán trên thương mại điện tử”, bà Hảo chia sẻ.
Nhờ đó, doanh thu của hợp tác xã đã có những giai đoạn tăng trưởng đáng kể, thậm chí gấp đôi so với trước. Tuy nhiên, theo bà Hảo, tăng trưởng không đồng nghĩa với nới lỏng tiêu chuẩn: “Chúng tôi không chạy theo số lượng mà luôn giữ quy trình nghiêm ngặt để bảo vệ chất lượng và uy tín sản phẩm”.
Bà Đào Thanh Hảo, đại biểu HĐND tỉnh Thái Nguyên nhiệm kỳ 2026 - 2031, Giám đốc Hợp tác xã chè Hảo Đạt.
Chè Tân Cương cũng đang được tích hợp vào các mô hình kinh tế mới, như du lịch trải nghiệm. Đây được xem là cách tiếp cận hiệu quả để gia tăng giá trị sản phẩm thông qua câu chuyện văn hóa và trải nghiệm thực tế.
Chị Đinh Thị Huyền, đại diện một cơ sở kết hợp sản xuất chè và du lịch tại tỉnh Thái Nguyên cho biết, đơn vị từng tổ chức nhiều hoạt động như tham quan vườn chè, trải nghiệm sao chè, thưởng trà cho sinh viên và du khách. “Không chỉ bán sản phẩm, chúng tôi muốn khách hàng hiểu được câu chuyện phía sau, từ đó trân trọng giá trị của chè Tân Cương hơn”, chị nói, đồng thời cho biết, một số mô hình còn thử nghiệm các dịch vụ kết hợp như trị liệu bằng trà và thảo dược.
Dẫu vậy, cơ hội luôn đi kèm thách thức. Chị Đặng Thị Ngọc thừa nhận, ai cũng nghĩ làm chè là có cơ hội, nhưng khi bước vào mới thấy không dễ. Sản phẩm truyền thống muốn tồn tại trong thị trường hiện đại thì bắt buộc phải thay đổi, mà thay đổi từ đâu, như thế nào là cả một quá trình học hỏi.
Giữ gìn giá trị thương hiệu chè Tân Cương là bài toán tổng thể giữa truyền thống và đổi mới. Trong đó, chất lượng vẫn là cốt lõi, nhưng cách kể câu chuyện, cách đưa sản phẩm đến thị trường sẽ quyết định liệu thương hiệu này có thể tiếp tục vươn xa hay không.
